blog

Πηγή: Ελευθεροτυπία

Παιδική ψυχική υγεία και αυτιστικό ΠΕΔΥ

του Γιώργου Κιούση

Πού θα απευθυνθούν για διάγνωση και κυρίως για θεραπεία τα παιδιά με αυτισμό, κινητικά προβλήματα, προβλήματα λόγου, κίνησης, ακοής, μαθησιακές δυσκολίες, διάσπαση προσοχής, υπερκινητικότητα, προβλήματα συμπεριφοράς, συναισθηματικές δυσκολίες, ψυχικές διαταραχές;

Εξυπνος μαθητής στην τάξη αλλά με κάποια προβλήματα στην ανάγνωση, τη γραφή και την ορθογραφία. Στις εξετάσεις δεν τα πήγαινε καλά, υπέφερε από έντονο άγχος για τα τεστ. Συχνά χάνεται στην τάξη, ονειροπολεί. Διαβάζει και ξαναδιαβάζει χωρίς να «πολυκαταλαβαίνει». Η ορθογραφία και η αντιγραφή τον ταλαιπωρούν. Παρ’ όλα αυτά η δασκάλα στο σχολείο επιμένει πως είναι σε προεφηβικό στάδιο και ως εκτάκι συμπεριφέρεται έτσι.

Οταν ρωτούν τη Μαρία τι ώρα είναι, εκείνη δυσκολεύεται να την προσδιορίσει και όταν η μητέρα αντιλαμβάνεται πως στα προβλήματα με λέξεις δυσκολεύεται αρκετά, δεν το σκέφεται άλλο. Χτυπά την πόρτα του Κέντρου Παιδοψυχικής Υγιεινής, τέως ΕΟΠΥΥ-Αθηνών, στην οδό Ηπείρου, στην πλατεία Βικτωρίας.

Τη λύση τη βρίσκει από τα πεπειραμένα στελέχη μιας από τις πρώτες οργανωμένες υπηρεσίες στο χώρο της Παιδοψυχιατρικής Ιατρικής στην Ελλάδα που εξυπηρετούσε πληθυσμό απ’ όλη τη χώρα, από το 1966 και την οποία ο Αδωνις Γεωργιάδης, ο υπουργός Υγείας, πριν από λίγο καιρό σφάλισε. Στις 13 Φλεβάρη, το υπουργείο Υγείας, με νόμο, διαλύει τα πολυϊατρεία του ΕΟΠΥΥ -πρώην ΙΚΑ- και βγάζει το προσωπικό των υγειονομικών μονάδων σε διαθεσιμότητα, το οποίο έχει αποδυναμώσει ηθικά, οικονομικά και λειτουργικά.

Θύμα του και το Κέντρο Παιδοψυχικής Υγιεινής του οποίου αποφασίζεται η παύση λειτουργίας, μιας δομής που λειτουργεί διεπιστημονικά, παρέχοντας υψηλής ποιότητας υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας από κατάλληλα εξειδικευμένο προσωπικό.

Ποιος είναι ο αντίκτυπος αυτής της βίαιης ανατροπής των συνθηκών που ανακοινώνει στεγνά και στυγνά το υπουργείο Υγείας στον κόσμο που πλήττεται καίρια από τις ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις της κρίσης -ανεργία, φτώχεια;

Πού θα απευθυνθούν για διάγνωση και κυρίως για θεραπεία τα παιδιά με αυτισμό, κινητικά προβλήματα, προβλήματα λόγου, κίνησης, ακοής, μαθησιακές δυσκολίες, διάσπαση προσοχής, υπερκινητικότητα, προβλήματα συμπεριφοράς, συναισθηματικές δυσκολίες, ψυχικές διαταραχές;

Οι έφηβοι και οι οικογένειές τους, οι οποίοι μένουν ακάλυπτοι ψυχοθεραπευτικά και φαρμακευτικά κυριολεκτικά, και δίχως τη δυνατότητα ν’ αλλάξουν τόσο σύντομα θεραπευτικό πλαίσιο καθώς η ψυχοθεραπεία προϋποθέτει προσωπική σχέση; Τι θα γίνει με τις εκπαιδεύσεις των φοιτητών, τις πρακτικές ασκήσεις; Τι θα γίνουν τα προγραμματισμένα ραντεβού που ήταν κλεισμένα εδώ και έξι μήνες; Πού θα κατευθυνθεί όλος αυτός ο κόσμος για διάγνωση και κυρίως για θεραπεία;

Στις λίστες αναμονής των υποστελεχωμένων, υπερφορτωμένων νοσοκομείων, στα απογευματινά ιατρεία, που θα πρέπει να πληρώσει σημαντικό ποσόν ή στα ιδιωτικά κέντρα όπου η συνεδρία λογοθεραπείας, εργοθεραπείας, ειδικού παιδαγωγικού, ψυχοθεραπείας κυμαίνεται από 30-45 ευρώ (ανάλογα την περιοχή); Αλήθεια, είναι πολυτέλεια όλα αυτά;

Η κ. Παναγιώτα από τον Νέο Κόσμο, που και τα δύο της παιδιά συμμετέχουν σε θεραπεία συμβουλευτικής και ειδικού παιδαγωγικού προγράμματος, μας λέει: «Θα ήθελα να συνεχίσει το πρόγραμμα, γιατί έχει βοηθήσει πάρα πολύ την κόρη μου. Ο γιος μου έχει αλλάξει συμπεριφορά. Εχει αποκτήσει πιο πολύ αυτοπεποίθηση. Είμαστε όλοι πιο ήρεμοι και χαρούμενοι. Νιώθω απογοήτευση που σταματάει».

Ο κ. Γιώργος από την Καισαριανή, σε θεραπεία ζευγαριού, μας αναφέρει: «Τι θα γίνουμε; Πού θα πάμε; Είμαι άνεργος εδώ και τρία χρόνια. Δουλεύει μόνο η γυναίκα μου. Το παιδί μου βοηθήθηκε πολύ και εμείς οι ίδιοι. Αισθάνομαι λύπη και απογοήτευση. Αν ξαναρχίσετε να μας το πείτε. Δεν έχουμε λεφτά να πάμε κάπου αλλού. Είχα στηρίξει τις ελπίδες μου σ’ αυτό το πρόγραμμα. Σας ευχαριστώ για ό,τι κάνατε για μας». Η κ. Γεωργία και ο κ. Ανδρέας από το Πέραμα, εργαζόμενοι περιστασιακά, με την αγωνία να συγκεντρώσουν τον κατάλληλο αριθμό ενσήμων για να έχουν ασφαλιστική κάλυψη, παρακολουθούν θεραπεία ζευγαριού και ο έφηβος γιος τους ατομικό ψυχοθεραπευτικό πρόγραμμα στο Τμήμα Εφήβων, μας λένε: «Ηταν παρά πολύ καλό το πρόγραμμα ψυχοθεραπείας που παρακολουθούσαμε, στο Τμήμα Εφήβων. Μας βοήθησε πολύ. Λυπόμαστε που σταματά».

«Αυτό που αναδύεται είναι η απαίτηση του κόσμου για διατήρηση της πρωτοβάθμιας, δημόσιας, δωρεάν φροντίδας υγείας και όχι η κατάργηση. Η στελέχωση με προσωπικό. Η προστασία ποιότητας ζωής. Αυτονόητα δικαιώματα… που αυτή τη στιγμή χρειάζεται να προασπίσουμε, διότι ο κίνδυνος δεν είναι η μοναξιά, ο κίνδυνος είναι να συνηθίσουμε στη μοναξιά», μας λέει η ειδική παιδαγωγός Καλλιόπη Οικονόμου. «Εδώ λειτουργούσαν δύο τμήματα, το Ιατροπαιδαγωγικό και το Τμήμα Εφήβων.

»Το Ιατροπαιδαγωγικό Τμήμα αναλαμβάνει διαγνωστικό και θεραπευτικό για παιδιά 0-18 ετών. Στόχος του είναι η διάγνωση και θεραπεία διαταραχών και δυσλειτουργιών που αντιμετωπίζει το παιδί, ο έφηβος και η οικογένειά του. Επίσης συνδράμει σε καταστάσεις άμεσης ανάγκης παιδιών με μετατραυματικό στρες, π.χ. σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών, ατυχημάτων, όπως σεισμοί του 1999 στην Αθήνα, φωτιές στην Ηλιεία το 2008

»Είναι ένα από τα ελάχιστα Κέντρα που εκτός από τη διάγνωση, αξιολόγηση, προσφέρει και θεραπεία. Ατομική ψυχοθεραπεία, ομαδική ψυχοθεραπεία παιδιών-εφήβων-γονέων, οικογενειακή ψυχοθεραπεία, συμβουλευτική γονέων, λογοθεραπεία, εργοθεραπεία, ειδική μάθηση, επαγγελματικό προσανατολισμό, παιγνιδιοθεραπεία. Ο αριθμός των ασφαλισμένων του ΕΟΠΥΥ που εξυπηρετεί, ανέρχεται στα 4.500 περιστατικά το χρόνο. Το αρχείο του είναι ένα από τα πιο παλαιά και πολύ σημαντικό, και αντιπροσωπεύει 67.000 περιστατικά μαζί με το Τμήμα Εφήβων».

Για το θεραπευτικό Τμήμα Εφήβων μάς μιλά η Ευαγγελία Φωκά, κοινωνική λειτουργός -ψυχοθεραπεύτρια: «Αποτελεί τμήμα του Κέντρου Παιδοψυχικής Υγιεινής του ΕΟΠΥΥ-Αθηνών, απευθύνεται σε οικογένειες που έχουν έφηβο 13-18 ετών που παρουσιάζει συναισθηματικές διαταραχές-κατάθλιψη, μεταιχμιακή διαταραχή-ψύχωση, διαταραχές διατροφής, μεικτές διαταραχές συναισθήματος και διαγωγής. Αντιμετωπίζει τις δυσκολίες αυτές των εφήβων με ατομική ψυχοθεραπεία, θεραπεία οικογένειας, ομαδική ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή όπου κρίνεται σκόπιμο. Συνεργάζεται με την Εισαγγελία Ενηλίκων για περιπτώσεις αιμομιξίας και κακοποίησης εφήβων. Εκτός από το διαγνωστικό και θεραπευτικό έργο, προάγει και μεριμνά για την επιστημονική γνώση με το Τμήμα Ερευνας και Εκπαίδευσης, το οποίο διοργανώνει επιμορφωτικά σεμινάρια, συνέδρια, επιμορφώνει εκπαιδευτικούς, παρέχει και πρακτική άσκηση σε προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές».

Πηγή: enet.gr

«Αν ενωθούν τα ρυάκια αντίστασης, θα γίνουν ποτάμι»

Ολοι αυτοί, που ξαφνικά, λόγω της κρίσης, βουλιάζουν στη φτώχεια και στη στέρηση, που στρέφονται στην κόλαση των ουσιών «για να ξεφύγουν», αισθάνονται ταπεινωμένοι .

της Σταυρούλας Παπασπύρου

Η συλλογική ενοχή του τύπου «μαζί τα φάγαμε» δεν είναι παρά ένα επιπλέον όπλο του συστήματος για να μας παραλύσει. Εμείς όμως δεν θα βγούμε από την κρίση εις βάρος της ψυχικής μας υγείας! * §Μέσα από τις σχέσεις με ανθρώπους που κουβαλάνε τεράστιο ψυχικό πόνο, μέσα από την προσπάθειά σου να τους βοηθήσεις, γίνεσαι καλύτερος. Εκείνοι σου δίνουν το κουράγιο για να συνεχίσεις να πορεύεσαι με το κεφάλι ψηλά»

Πόσα γνωρίζουμε για την ντροπή; Τι συνέπειες μπορεί να έχει αυτό το δυσβάσταχτο κράμα τύψεων κι ενοχών αν φτάσει να διαποτίζει μια ολόκληρη κοινωνία; Γιατί κάποιοι παραλύουν από ντροπή κι άλλοι δεν ντρέπονται καθόλου; Και πώς γίνεται ένα τέτοιο ψυχικό απόστημα, από τη μια να μας αποξενώνει κι από την άλλη να διατρανώνει την ανάγκη μας ν’ ανήκουμε σε μια ομάδα; Οι απαντήσεις δίνονται στο νέο βιβλίο της Κατερίνας Μάτσα «Ταπείνωση και ντροπή – Γυναίκες τοξικομανείς» (εκδ. «Αγρα»), που, μολονότι επικεντρώνεται στο πρόβλημα της γυναικείας τοξικομανίας, αφορά τους πάντες.

Μπολιασμένο, όπως και τα προηγούμενα, με κλινική εμπειρία δεκαετιών και σπαρμένο με ιστορίες εξαρτημένων γυναικών ενταγμένων στα θεραπευτικά προγράμματα της μονάδας 18 ΑΝΩ, το δοκίμιό της εξερευνά το συναίσθημα της ντροπής υπό το φως της σημερινής συγκυρίας, όπου στρατιές ανθρώπων βιώνουν την κρίση σαν μια τραυματική κατάσταση διαρκείας και βυθίζονται όλο και περισσότερο στο περιθώριο.

«Ολοι αυτοί», γράφει η γνωστή ψυχίατρος, «που ξαφνικά, λόγω της κρίσης, χάνουν τη δουλειά τους, το σπίτι τους, που βουλιάζουν στη φτώχεια και στη στέρηση, που δεν έχουν πρόσβαση στη δημόσιο σύστημα υγείας, που ως μετανάστες γίνονται αποδέκτες της πιο ωμής βίας από τα ναζιστικά τάγματα εφόδου, που μπαίνουν στην ουρά για το συσσίτιο της φιλανθρωπίας, που ψάχνουν στα σκουπίδια για κάτι φαγώσιμο, που στρέφονται στην κόλαση των ουσιών “για να ξεφύγουν”, αισθάνονται ταπεινωμένοι, χωρίς αξιοπρέπεια και ντρέπονται γι’ αυτό».

Κάπως έτσι, όμως, οπλίζεται και το χέρι της εξουσίας, «για να κρατά τους καταφρονεμένους ανήμπορους και αδρανείς». Και αυτό ακριβώς επιχειρεί ν’ ανατρέψει η ίδια με τα δικά της όπλα, πεπεισμένη ώς το μεδούλι πως «η χειραφέτηση από τις ουσίες είναι εφικτή στο βαθμό που αγωνίζεται κανείς και για την κοινωνική χειραφέτηση».

Με αφορμή το «Ταπείνωση και ντροπή» έγινε κι η συνάντησή μας, στα γραφεία τού 18 ΑΝΩ στη Βουρνάζου, όπου εδρεύει το Τμήμα Διατροφικών Διαταραχών και Ιντερνετ. Οση ώρα κράτησε το ραντεβού μας, η Κατερίνα Μάτσα δέχτηκε κάμποσα τηλεφωνήματα – για δουλειά. Σ’ ένα απ’ αυτά την ενημερώνουν για το αίτημα ενός χρήστη να μεταφερθεί από τις φυλακές της Λάρισας στη μονάδα επανένταξης που λειτουργεί στον Ελαιώνα, και με το που κλείνει η γραμμή, σχολιάζει με απογοήτευση: «Υπάρχουν πολλά παιδιά σαν κι αυτόν, αλλά οι δικαστές εμφανίζονται αμείλικτοι! Ακόμα κι όταν ο νόμος προβλέπει ότι δεν πρέπει να διακόπτεται η θεραπεία απεξάρτησής τους, εκείνοι επιμένουν να τα στέλνουν στη φυλακή…».

Σ’ ένα άλλο τηλεφώνημα γίνεται λόγος για έναν νεαρό αλκοολικό που δεν είναι σίγουρο ότι θέλει πραγματικά να μπει σε πρόγραμμα. Καταλαβαίνω πως η Μάτσα έχει ήδη έρθει σ’ επαφή με την αρραβωνιαστικιά του για να το διευρευνήσει και πως τώρα μιλάει με το θεραπευτή στον οποίο ο νεαρός έχει παραπεμφθεί. Είναι φανερό πως και για τις δύο περιπτώσεις τρέφει προσωπικό ενδιαφέρον. Ετσι γίνεται πάντα; «Φυσικά. Η θεραπεία στηρίζεται στην προσωπική σχέση. Πώς αλλιώς θα πάρει το μήνυμα ο θεραπευόμενος ότι είναι αποδεκτός; Αν όμως πειστεί πως ο θεραπευτής νοιάζεται για το καλό του, αναπτύσσει μαζί του μια σχέση εμπιστοσύνης και αμοιβαιότητας».

– Μια ζωή ακούω πως το 18 ΑΝΩ κινδυνεύει. Συνοπτικά, πώς έχει η κατάσταση σήμερα;

«Σήμερα η απειλή είναι μεγαλύτερη. Διοικητικά ανήκει στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, το οποίο, βάσει συμφωνιών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ενωσης και του υπουργείου Υγείας, το 2015 θα κλείσει. Κανείς δεν μας έχει πει ώς τώρα τι θ’ απογίνει η μονάδα. Μας διαβεβαιώνουν ότι δεν κινδυνεύει, αλλά, σύμφωνα με πληροφορίες από τον διευθυντή της περιφέρειας, το προσωπικό της δεν εξαιρείται από τα μέτρα περί διαθεσιμότητας – όπως άλλωστε και εκείνη στο Δαφνί. Αυτό θα έχει συνέπεια να κλείσουν διάφορα τμήματα. Ηδη δουλεύουμε στα όρια ασφαλείας. Μιλάμε για μια μονάδα με 33 δομές στην Περιφέρεια Αττικής».

– Εν τω μεταξύ οι ανάγκες έχουν θεριέψει…

«Εννοείται. Η κρίση αυξάνει γενικά τις εξαρτήσεις, δημιουργώντας και νέες – από το Διαδίκτυο, τον τζόγο, τις διατροφικές διαταραχές. Οσο δε διευρύνεται η διάδοσή τους τόσο χαμηλότερες είναι οι ηλικίες των εξαρτημένων. Αυτή την εποχή, το ναρκωτικό που θερίζει είναι η σίσα. Καταναλώνεται όχι μόνο με ηρωίνη, αλλά με ό,τι μπορείς να φανταστείς. Εδώ, υπάρχει ο κίνδυνος να πεθάνει κανείς κι αφού σταματήσει τη χρήση, καθώς τα ζωτικά του όργανα έχουν ήδη καταστραφεί. Αυτοί οι θάνατοι, όμως, δεν καταγράφονται πουθενά».

– Πρόσφατα ο Γιώργος Παπανδρέου επανήλθε στο ζήτημα της νομιμοποίησης του χασίς. Συμφωνείτε;

«Μου φάνηκε εντελώς άκαιρη η τοποθέτησή του. Σίγουρα το χασίς δεν ταυτίζεται με την ηρωίνη, αλλά σε μια εποχή που οι νέοι παίρνουν ό,τι βρουν μπροστά τους για να μη βιώνουν την κρίση με τόση οδύνη, άλλο μήνυμα θα έπρεπε να εκπέμπεται. Το μήνυμα που χρειαζόμαστε σήμερα είναι υπέρ της συλλογικότητας και της αγωνιστικότητας!».

– Πώς σχετίζεται η ντροπή με το πρόβλημα των ναρκωτικών;

«Για δύο πράγματα δεν μιλούν τα εξαρτημένα παιδιά. Για το πένθος που δεν έχουν κάνει, θέμα που διαπραγματευόταν το προηγούμενο βιβλίο μου, και για την ντροπή. Αν η ντροπή δεν γίνει αντικείμενο επεξεργασίας στη θεραπεία, μπορεί να εμποδίσει τον άνθρωπο να λειτουργήσει έτσι ώστε να πάρει ικανοποίηση από τη ζωή. Τα παγωμένα συναισθήματα στέκονται εμπόδιο στην επανένταξη στην κοινωνία, ενώ συχνά οδηγούν τους απεξαρτημένους στην υποτροπή.

Οι ρίζες της ντροπής εντοπίζονται πάντα σε κάποιον ψυχικό τραυματισμό. Η ντροπή που τυλίγει ένα παιδί δαχτυλοδεικτούμενο, επειδή είναι πια εξαρτημένο από τις ουσίες, έρχεται να προστεθεί σε προηγούμενα στρώματα ντροπής που έχουν συσσωρευτεί.

Στο βιβλίο υπάρχουν συμπυκνωμένες πολλών ετών εμπειρίες. Κι αν στέκομαι στις γυναίκες τοξικομανείς κυρίως, είναι επειδή στον ανδροκρατούμενο κόσμο μας η ντροπή βασανίζει πιο έντονα το φύλο τους. Υφίστανται πολλές διακρίσεις και αδικίες μέσα στην οικογένεια, όπως και βία από πατέρα και αδελφό…».

– Απ’ ό,τι φαίνεται, πάντως, έναυσμα για τη συγγραφή του βιβλίου υπήρξε η δημόσια διαπόμπευση των οροθετικών γυναικών επί υπουργίας Λοβέρδου, την άνοιξη του ’12.

«Ετσι είναι. Είχε ξεσπάσει τότε μεγάλος θόρυβος. Με το που είδαμε να δημοσιοποιούνται τα προσωπικά δεδομένα 27 οροθετικών, εκδιδόμενων και τοξικομανών γυναικών, συναντηθήκαμε όλοι οι υπεύθυνοι των θεραπευτικών προγραμμάτων και στείλαμε έγγραφο στον εισαγγελέα, ενημερώνοντάς τον ότι εμείς τις δεχόμαστε πάραυτα. Δεν εισακουστήκαμε. Κάποιες όμως τις άφησαν να έρθουν από τη φυλακή, αργότερα, κι ένα από τα κορίτσια ήρθε στο 18 ΑΝΩ για να ξεκινήσει θεραπεία. Πόσο ντρεπόταν που δεν είχε αντιταχθεί στη διαπόμπευση! Τις είχαν μαζέψει όλες στη ΓΑΔΑ, τις είχαν ξυλοφορτώσει και τις είχαν αναγκάσει να υπογράψουν ότι γνώριζαν πως ήταν φορείς του AIDS. Η ψυχική οδύνη αυτής της κοπέλας με συγκλόνισε. Θεώρησα επιτακτικό να ξαναμπεί το θέμα της ντροπής στην ημερήσια διάταξη, ως ζήτημα άμεσης προτεραιότητας».

– Η φτώχεια, λέτε σ’ ένα σημείο, δεν είναι ντροπή εξ ορισμού. Γίνεται όμως όταν οι συνθήκες ζωής είναι εξαιρετικά υποβαθμισμένες, όταν η κοινωνία εξευτελίζει τους φτωχούς. Οταν είναι πολλοί εκείνοι που φτωχαίνουν, δεν επιμερίζεται κάπως αυτό το συναίσθημα;

«Επιμερίζεται εφ’ όσον πολλοί μαζί αγωνίζονται ενάντια στην ντροπή που νιώθουν. Γι’ αυτό επιμένω πως πρέπει να ενισχυθούν τα δίκτυα αλληλεγγύης και αυτοοργάνωσης. Η εξατομίκευση δυναμώνει την ντροπή και οδηγεί τους ανθρώπους στην παθητικότητα και την παραίτηση. Η συλλογική ενοχή του τύπου “μαζί τα φάγαμε” δεν είναι παρά ένα επιπλέον όπλο του συστήματος για να μας παραλύσει. Εμείς όμως δεν θα βγούμε από την κρίση εις βάρος της ψυχικής μας υγείας και της επιβίωσης! Τα περί εθνικής μας κατάθλιψης, δεν τα συμμερίζομαι. Πιστεύω πως πρόκειται για κατασκευή. Απλώς τα ρυάκια αντίστασης δεν έχουν ενωθεί ακόμη σ’ ένα ποτάμι που θα τους παρασύρει».

– Ορισμένοι, έχοντας πάψει να καθρεφτίζονται στο βλέμμα των άλλων, δεν νιώθουν ίχνος ντροπής. Ανάμεσα στα παραδείγματα που δίνετε, συναντάμε τους διεστραμμένους, αλλά και αυτούς που πάσχουν από βαριά μελαγχολία, τους αστέγους που έχουν εγκαταλείψει εντελώς τη σωματική τους υγιεινή. Οι πολιτικοί μας ντρέπονται;

«Οι πολιτικοί μας δεν έχουν καμία ηθική συνείδηση. Μας εμπαίζουν και το ξέρουν. Είναι αναίσχυντοι και κυνικοί. Εχουν υιοθετήσει έναν ρόλο: να πειθαρχούν στις εντολές των από πάνω και να τις εκτελούν χωρίς καμιά ενοχή για την καταστροφή ενός ολόκληρου λαού. Θα ‘θελα όμως να θυμίσω και τις περιπτώσεις των κομμουνιστών που υποβλήθηκαν σε φοβερά βασανιστήρια και όχι μόνο δεν ένιωθαν ντροπή απέναντι στους βασανιστές τους, αλλά αντίθετα ένιωθαν απίστευτη περιφρόνηση γι’ αυτούς. Οταν ο αξιακός σου κώδικας διαφέρει, δεν ταπεινώνεσαι και αυτό σού δίνει δύναμη. Ο μεγάλος εχθρός, το ξαναλέω, είναι η εξατομίκευση. Και αυτήν καλλιεργεί η κυρίαρχη ιδεολογία».

– Σ’ ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου σας αναφέρεστε στο φαύλο κύκλο της ανατροφοδότησης μίσους και ντροπής. Αυτός ο φαύλος κύκλος δεν οδηγεί και σε φαινόμενα όπως της Χρυσής Αυγής;

«Η Χρυσή Αυγή καλλιεργεί το μίσος προς οποιονδήποτε διαφέρει από τον “κανονικό” μέσο άνθρωπο, όπως τον αντιλαμβάνεται η ίδια. Ομως το μίσος παραλύει τον άνθρωπο. Τον γεμίζει φόβο και τον κάνει να ντρέπεται για το φόβο του. Το θέμα είναι να ξεπεράσει κανείς το φόβο του, να μη μένει μόνος και να μιλάει γι’αυτό που τον φοβίζει. Ομως η κρίση σε κάνει να νιώθεις πολύ μόνος και πολύ απελπισμένος και είναι εύκολο να πεις πως φταίει ο ξένος για τη δική σου άθλια κατάσταση. Αυτό πρέπει να σπάσει».

– Κάποιοι επιφανείς συνάδελφοί σας αποσυνδέουν τις αυξανόμενες αυτοκτονίες από την κρίση. Εσείς τι λέτε;

«Το να αρνείσαι πως αυτά τα δύο δεν έχουν σχέση, αποτελεί ιδεολογική θέση με την οποία διαφωνώ. Υπάρχει πάντα ένα ποσοστό στις αυτοκτονίες που δεν οφείλεται σε ψυχική διαταραχή αλλά στις κοινωνικές συνθήκες κι έχει αποδειχτεί επιστημονικά ότι σε περιόδους κρίσης οι αυτοκτονίες πολλαπλασιάζονται. Σύμφωνα με τον Στάκλερ από το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, όταν αυξάνεται η ανεργία κατά 3% οι αυτοκτονίες αυξάνονται κατά 4,5%. Κάποιοι όμως συνάδελφοί μου βγαίνουν στα κυρίαρχα ΜΜΕ και καθησυχάζουν τον κόσμο ώστε να μην κινητοποιηθεί».

– Η απόσταση ανάμεσα στην ντροπή και την εξέγερση είναι μεγάλη;

«Εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Από την ιδεολογία των ανθρώπων, από το τι όραμα τους εμπνέει, από το κατά πόσο μένει ο καθένας στη γωνία του… Κοινωνική έκρηξη, πάντως, θα γίνει, δεν υπάρχει περίπτωση να μη γίνει. Το ερώτημα είναι αν η προοπτική της θα ‘ναι επαναστατική ή απλώς μεσοβέζικη, απογοητεύοντας έτσι τους ανθρώπους ακόμα περισσότερο. Σε γενικές γραμμές είμαι αισιόδοξη. Τα πράγματα θ’ αλλάξουν ριζικά!».

Συνταξιούχος από τον περασμένο Ιανουάριο, η Κατερίνα Μάτσα όχι μόνο δεν έχει αποκοπεί από το 18 ΑΝΩ, αλλά δουλεύει εθελοντικά και στο Κοινωνικό Ιατρείο που λειτουργεί στα Πατήσια. «Αυτές οι συλλογικότητες», λέει, «όπου καταργείται η εμπορευματοποίηση της ιατρικής πράξης, δεν έχουν ανάγκη από κομματική ομπρέλα, ασπίδα τους είναι ο κινηματικός χαρακτήρας τους. Για να προστατευτούν, χρειάζεται να διασυνδεθούν μεταξύ τους και ως κίνημα, όχι ως κόμμα, να βάλουν φραγμούς στο σύστημα. Φυσικά, εξαιρώ τα κοινωνικά ιατρεία που στήνονται με ΕΣΠΑ. Δεν μπορεί να χαρακτηρίζονται έτσι μονάδες που υλοποιούν προγράμματα για να πάρουν χρήματα. Στα κινηματικά κοινωνικά ιατρεία η προσφορά είναι δωρεάν».

Κοιτάζοντας αναδρομικά τα σαράντα χρόνια της επαγγελματικής διαδρομής της, αναγνωρίζει πως πήρε «πάρα πολλά»: «Μέσα από τις σχέσεις με ανθρώπους που κουβαλάνε τεράστιο ψυχικό πόνο, μέσα από την προσπάθειά σου να τους βοηθήσεις, γίνεσαι καλύτερος. Εκείνοι σου δίνουν το κουράγιο για να συνεχίσεις να πορεύεσαι με το κεφάλι ψηλά. Το ίδιο έχω να πω και για την πολιτική και συνδικαλιστική μου δράση. Ως τροτσκίστρια, με εμπνέει η διαρκής επανάσταση σε όλα τα επίπεδα. Ιδιος είναι και ο αγώνας για τη ζωή, τη χειραφέτηση και την αξιοπρέπεια. Ως ψυχίατρος δίνω τη μάχη για να χειραφετηθούν οι άνθρωποι από τις ουσίες, από τα κάθε είδους δεσμά. Αλλά αυτή η χειραφέτηση είναι εφικτή στο βαθμό που αγωνίζεται κανείς και για την κοινωνική χειραφέτηση».

Πηγή: The Press Project

Φωτογραφία του Alex Majoli, από το κλείσιμο της πτέρυγας 16 του Ψ.Ν. Λέρου (1994)

Ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας για τη Ψυχική Υγεία, ο απολογισμός της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στην Ελλάδα παραμένει θλιβερός.

Επιμέλεια: Μυρτώ Αρετάκη

Το 1994 η Παγκόσμια Ομοσπονδία Ψυχικής Υγείας και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) θεσμοθέτησαν την 10η Οκτωβρίου ως ημέρα της Ψυχικής Υγείας, με σκοπό την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης για τα ψυχικά νοσήματα.

20 περίπου χρόνια μετά, η ψυχική ασθένεια παραμένει ταμπού. Ο φόβος του στιγματισμού εξακολουθεί να αποτρέπει πολλούς ασθενείς από την προσφυγή σε ειδικευμένα κέντρα και θεραπευτές, ενώ παρά τις εντεινόμενες προσπάθειες πληροφόρησης για ζητήματα ψυχικής υγείας, παρατηρείται ακόμη έλλειμμα στην αποδοχή της ψυχικής ασθένειας, τόσο για τον ίδιο μας τον εαυτό, όσο και για άτομα του φιλικού και συγγενικού μας περιβάλλοντος.

Σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΥ, οι πάσχοντες από κατάθλιψη, και συγκεκριμένα εκείνοι που παρουσιάζουν κλινικά διαπιστωμένη κατάθλιψη, ξεπερνούν παγκοσμίως τα 400 εκατ. άτομα. Οι πάσχοντες από σχιζοφρένεια ανέρχονται σε 25 εκατομμύρια, ενώ 95 εκατομμύρια άνθρωποι υποφέρουν από διαταραχές που σχετίζονται με την κατάχρηση του αλκοόλ. (Περισσότερα στοιχεία του ΠΟΥ για το 2011 εδώ).

Αν και το 27% των ενήλικων ευρωπαίων πολιτών υποφέρουν μία τουλάχιστον φορά στη ζωή τους από κακή ψυχική υγεία, 60 με 65% αυτών δεν λαμβάνουν ακριβή διάγνωση και κατάλληλη θεραπεία. Τουλάχιστον στο 60% των περιπτώσεων, οι πρώτες ενδείξεις εμφανίζονται στην εφηβική ηλικία, εξαιτίας όμως της άγνοιας ή της άρνησης, τα προβλήματα γίνονται χρόνια, πριν επιληφθεί κάποιος θεραπευτής. (Περισσότερα στοιχεία για την Ευρώπη εδώ).

Αύξηση κατά 50% της μείζονος κατάθλιψης στον ελληνικό πληθυσμό

Σύμφωνα με έρευνα του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ), η προοδευτική αύξηση της κατάθλιψης από την έναρξη της οικονομικής κρίσης μέχρι σήμερα (2008-2013) παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις στην ελληνική κοινωνία: To 2013 η μηνιαία επικράτηση της μείζονος κατάθλιψης, εκείνης δηλαδή της κλινικής οντότητας που χρήζει άμεσα θεραπείας, ανέρχεται σε ποσοστό 12,3% του ελληνικού πληθυσμού, με το αντίστοιχο ποσοστό το 2011 να ανέρχεται στο 8,2%.

Κάτι που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, είναι το γεγονός πως από τα συγκριτικά στοιχεία της έρευνας του 2011 και του 2013 αναφορικά με τη συσχέτιση της επικράτησης της κατάθλιψης και της οικονομικής δυσχέρειας, προκύπτει παρόμοια αύξηση της επικράτησης της κατάθλιψης, τόσο για αυτούς που αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα (από 20,9% το 2011 σε 33,8%), όσο και για αυτούς με λιγότερα (από 6,2% σε 10,7%).

Για περισσότερα στοιχεία του 2011 από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για το χώρο της ψυχικής υγείας στην Ελλάδα, εδώ.

Η Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση, που δεν έγινε ποτέ

Σε ενημερωτικό έντυπο του Προγράμματος Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης, ΨΥΧΑΡΓΩΣ, αναφορικά με το σχέδιο δράσης, διαβάζουμε:

Με τον όρο «Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση» εννοούμε το σύνολο των παρεμβάσεων που επιτρέπουν στον ψυχικά ασθενή να παραμείνει ενεργός πολίτης μέσα στην κοινότητα, μέσα στο οικογενειακό του περιβάλλον, με αυτονομία, οικονομική δράση και κοινωνική ένταξη. Να έχει δηλαδή μια ζωή εντελώς διάφορη από εκείνη που θα είχε ένας μακροχρόνια έγκλειστος στο Ψυχιατρείο.

Η εφαρμογή της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης, ξεκίνησε στην Ελλάδα βασισμένο στο νόμο για το Εθνικό Σύστημα Υγείας (Ν.1397/83), στα πλαίσια του Κανονισμού 815/84 (Πρόγραμμα Ευρωπαϊκής Κοινότητας, ο οποίος έθεσε και τα θεμέλια της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης).

Στρατηγικός στόχος των Δράσεων της Ψυχικής Υγείας μέχρι το 2010, είναι η

αποασυλοποίηση του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού χρόνιων ψυχικά ασθενών που σήμερα διαβιούν σε κλειστές δομές, η ανάπτυξη ανοιχτών κοινοτικών δομών πρόληψης και θεραπείας και η υλοποίηση ενεργειών κοινωνικής και οικονομικής επανένταξης των ψυχικά ασθενών.

Στο επίπεδο των δομών και των υπηρεσιών, στόχος είναι η ανάπτυξη ενός πλήρους δικτύου υπηρεσιών στην κοινότητα που να διασφαλίζει σε επίπεδο υγειονομικής περιφέρειας λειτουργική επάρκεια ως προς τις ανάγκες του τοπικού πληθυσμού, στόχος πολύ ευρύτερος από την απλή αντιμετώπιση της ασθένειας.

Μεταρρύθμιση ή Απορρύθμιση;

Σύμφωνα με δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαδοχικές ηγεσίες του υπουργείου Υγείας από το 2009, τα τρία κύρια δημόσια ψυχιατρικά νοσοκομεία της χώρας (Αττικής, Θεσσαλονίκης και Δρομοκαΐτειο) θα πρέπει να έχουν καταργηθεί έως το Δεκέμβριο του 2015, ώστε να συνεχιστεί η εκταμίευση κονδυλίων του ΕΣΠΑ για την ψυχική υγεία.

Ηδη έχουν πάψει να δέχονται ασθενείς τέσσερα μεγάλα ψυχιατρικά ιδρύματα της χώρας: Πέτρας Ολύμπου, Κέρκυρας, Χανίων και Παιδοψυχιατρικό Αττικής (Νταού Πεντέλης).

Η κατάργηση των ιδρυμάτων, ωστόσο, απαιτεί σαφές σχέδιο λειτουργίας εναλλακτικών κλινών υποδοχής και σύνδεσής τους με εξωνοσοκομειακές μονάδες, τις οποίες ανέλαβαν είτε δημόσια νοσηλευτικά ιδρύματα είτε ΝΠΙΔ (ΜΚΟ), που εκλήθησαν από παλαιότερες ηγεσίες του υπουργείου Υγείας να αναλάβουν ένα μέρος του έργου.

Στην Αθήνα, αντί για 50 μονάδες που χρειάζονται, σήμερα λειτουργούν μόλις 9, ενώ δεν λειτουργούν όλες σε διασύνδεση με τις μονάδες ψυχιατρικής νοσηλείας στα νοσοκομεία. Την ώρα που η αναγκαστική νοσηλεία παρουσιάζεται ως έσχατη λύση, στην Ελλάδα ισχύει ό,τι και πριν από 30 χρόνια: το 55% των εισαγωγών γίνεται κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας για εγκλεισμό.

 Ένα μόνιμο πρόβλημα που εντοπίζεται στο σύνολο των ψυχιατρικών μονάδων είναι η έλλειψη νοσηλευτικού και ιατρικού προσωπικού, που περιορίζει (σε περιπτώσεις ακόμη και αναστέλλει) τη δυνατότητα υποδοχής νέων ασθενών.

Την ίδια ώρα, μερικές εκ των συνεργαζόμενων ΜΚΟ κατηγορούνται για σκανδαλώδη διαχείριση, ενώ οι εργαζόμενοι σε αυτές παραμένουν για πολλούς μήνες απλήρωτοι.

Οι ιδιωτικές κλινικές αυξάνονται, δομές κλείνουν ή συρρικνώνουν τις υπηρεσίες τους, και ένας στους τρεις ψυχικά πάσχοντες παραμένουν ανασφάλιστοι, χωρίς να μπορούν να εξασφαλίσουν ούτε τα φάρμακά τους.

Για το τέλος, ιδιαίτερη ανησύχια προκαλεί η πρόθεση της κυβέρνησης να εφαρμόσει άμεσα το μέτρο της παρακράτησης υψηλού ποσοστού επί της σύνταξής των ψυχικά πασχόντων που φιλοξενούνται σε δημόσιες ή ιδιωτικού δικαίου (ΜΚΟ) μονάδες, προκειμένου να συνεχίσουν να τυγχάνουν αυτής της φιλοξενίας ή φροντίδας.

Η Πανελλαδική Συσπείρωση για τη Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση, καλώντας σε συγκέντρωση έξω από το υπουργείο Υγείας την Παρασκευή 11 Οκτωβρίου στις 11:00, αναφέρει σε ανακοίνωσή της:

«H παρακράτηση προβλέπει κυριολεκτικό ξεζούμισμα των φιλοξενουμένων στις δομές, σε ποσοστό, ανάλογα με το ύψος της σύνταξης, που ξεκινά από 40% και φτάνει μέχρι 80%. Αυτή η παρακράτηση, ούτως ή άλλως αυθαίρετη και ληστρική, δεν γίνεται για βελτίωση, έστω και προσχηματικά, της φροντίδας τους, αλλά προορίζεται ν΄ αντικαθιστά ισόποσα τμήμα του προϋπολογισμού της εκάστοτε μονάδας φροντίδας/φιλοξενίας. Προβλέπεται, μάλιστα, η αναδρομική παρακράτηση από την ημερομηνία που ψηφίστηκε ο σχετικός νόμος, το 2011. Πρόκειται, ουσιαστικά, για ιδιωτικοποίηση του δημοσίου με μια και μόνη κίνηση: τον εκβιαστικό εξαναγκασμό των περιθαλπόμενων/φιλοξενουμένων να πληρώνουν, και μάλιστα αδρά, για τις παρεχόμενες υπηρεσίες.»

Σημείωση: Όλες οι φωτογραφίες είναι του Alex Majoli, από το Ψυχιατρικό Νοσοκομείο της Λέρου (1994).

Ένα δελτίο τύπου του ΚΕΘΕΑ κι ένα άρθρο του Βαγγέλη Μάλλιου (δικηγόρου, γενικού γραμματέα της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου). Δυο νέοι άνθρωποι βρίσκονται εδώ και λίγες μέρες στη φυλακή. Κάθε μέρα που περνάει ακυρώνεται η προσπάθεια τους για απεξάρτηση. Δεν είναι νομικό μόνο το θέμα (όπως θα δεις και στο άρθρο του Βαγγέλη Μάλλιου) είναι βαθιά πολιτικό και ανθρώπινο.

Σε κίνδυνο η υγεία δύο μελών της Θεραπευτικής Κοινότητας του ΚΕΘΕΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ που οδηγούνται στη φυλακή

28.6.2013

Δύο νέοι άνθρωποι που είναι ενταγμένοι στη Θεραπευτική Κοινότητα ΚΕΘΕΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ και φορείς του AIDS συνελήφθησαν στις 25/6/2013 από την ομάδα ΔΙΑΣ έξω από το νοσοκομείο Ανδρέας Συγγρός, όπου είχαν μεταβεί μαζί με άλλα μέλη της Κοινότητας για προγραμματισμένες ιατρικές εξετάσεις.

Ενώ η κρίση επιδεινώνει τα προβλήματα των χρηστών, τα κρούσματα μόλυνσης από τον ιό HIV/AIDS έχουν αυξηθεί σε ένα μόλις χρόνο κατά 1.500% και ο επιπολασμός του μεταξύ των εξαρτημένων έχει ανέλθει από το 1% στο 8%, η αστυνομία επικεντρώνει τη δράση της έξω από τα νοσοκομεία, “εξασφαλίζοντας” ίσως περισσότερες συλλήψεις, αλλά θέτοντας εμπόδια στο έργο της απεξάρτησης και της φροντίδας της υγείας των εξαρτημένων.

Τα δύο μέλη της Θεραπευτικής Κοινότητας του ΚΕΘΕΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ, που εδώ και μερικούς μήνες παλεύουν για μια καλύτερη ζωή, ξαναστέλνονται τώρα πίσω στη φυλακή, στη χρήση και στο θάνατο, για παραβάσεις που είχαν κάνει την περίοδο που ήταν εξαρτημένοι. Η προσπάθειά τους για απεξάρτηση τιμωρείται και η ανάγκη τους για ειδική φροντίδα ως φορέων του HIV/AIDS γίνεται αφορμή να οδηγηθούν στο κρατητήριο.

Η πρακτική των συλλήψεων και κρατήσεων αντιστρατεύεται το πνεύμα του νέου νόμου για τα ναρκωτικά που καθιερώνει το δικαίωμα στη θεραπεία ως εναλλακτική της φυλάκισης, υπονομεύει το έργο των προγραμμάτων απεξάρτησης και στέλνει ένα πολύ αρνητικό μήνυμα στους χιλιάδες ανθρώπους οι οποίοι δίνουν τη δική τους μάχη μέσα από τα θεραπευτικά προγράμματα που λειτουργούν στις φυλακές και στην κοινωνία. Αν αυτή η τακτική της καταστολής, της περιθωριοποίησης και της διαιώνισης του προβλήματος συνεχιστεί, η εμπιστοσύνη των εξαρτημένων απέναντι στις υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής φροντίδας θα κλονισθεί, διογκώνοντας περισσότερο τόσο το πρόβλημα της χρήσης όσο και του HIV/AIDS, με εξαιρετικά αρνητικές επιπτώσεις και για τα άτομα και για την ελληνική κοινωνία.

Το ΚΕΘΕΑ ζητά να κινηθούν οι διαδικασίες για την άμεση αποφυλάκιση των δύο μελών του που κρατούνται, ώστε να συνεχίσουν απρόσκοπτα και την πορεία απεξάρτησης και τη θεραπεία τους για το ΗΙV/AIDS, και ελπίζει ότι η ελληνική δικαιοσύνη θα αντιμετωπίσει με ανθρωπιά την περίπτωσή τους, διασφαλίζοντας το δικαίωμά τους στη θεραπεία και σε μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή.

Τμήμα Ενημέρωσης ΚΕΘΕΑ

Για περισσότερες πληροφορίες: ΚΕΘΕΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ, 210 3300779

Πηγή: Ενθέματα

Μεταξύ υποκρισίας και παρανομίας  – Υγειονομική Διάταξη «Λοβέρδου-Άδωνι»

του Βαγγέλη Μάλλιου

Μια από τις πρώτες κινήσεις του Άδωνι Γεωργιάδη, με την ιδιότητά του ως υπουργού Υγείας, ήταν η επαναφορά της Υγειονομικής Διάταξης 39α/2012 για τον «περιορισμό της διάδοσης λοιμωδών νοσημάτων» που είχε εκδώσει την 1.4.2012 ο Ανδρέας Λοβέρδος (ΦΕΚ Β΄ 1002) και την οποία είχε εντωμεταξύ καταργήσει η πρώην υφυπουργός Υγείας Φωτεινή Σκοπούλη (Υ.Α. 39728/30.4.2013, ΦΕΚ Β΄ 1085). Η Υγειονομική Διάταξη ορίζει ποια είναι τα νοσήματα που μπορεί να αποτελέσουν κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και πώς ελέγχονται. Για τα νοσήματα αυτά, δίνεται, μεταξύ άλλων, η δυνατότητα υποχρεωτικής υγειονομικής εξέτασης, νοσηλείας και θεραπευτικής αγωγής του ασθενούς.

Η συγκεκριμένη Υγειονομική Διάταξη είχε κατηγορηθεί ότι, με το πρόσχημα του περιορισμού της διάδοσης λοιμωδών νοσημάτων, αφενός μεν περιόριζε ανεπίτρεπτα σειρά θεμελιωδών δικαιωμάτων, αφετέρου δε ότι στοχοποιούσε τους χρήστες ναρκωτικών, τα εκδιδόμενα άτομα και τους μετανάστες. Είναι δικαιολογημένοι όμως, οι εν λόγω φόβοι; Η απάντηση είναι σαφώς καταφατική.

Αυτονομία του ατόμου και λοιμώδη νοσήματα. Θεμελιώδης αρχή οποιασδήποτε ιατρικής πράξης είναι η συναίνεση του ενδιαφερόμενου προσώπου: την αρχή αυτή επιβάλλει η αυτονομία και αξιοπρέπεια του κάθε ατόμου. Έτσι, ιατρικές πράξεις χωρίς τη συναίνεση του υποκειμένου δεν είναι απλώς ανήθικες· συνιστούν απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση και εμπίπτουν στην έννοια των βασανιστηρίων, τα οποία απαγορεύονται βάσει τόσο του Συντάγματος όσο και διεθνών συνθηκών.

Όταν όμως οι ατομικές αποφάσεις είναι δυνατόν να επηρεάσουν άμεσα την υγεία και άλλων, τότε τίθεται υπό αμφισβήτηση η αυτονομία του ατόμου ως μοναδικό κριτήριο για τη λήψη αυτών των αποφάσεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί, πράγματι, η περίπτωση των λοιμωδών μεταδοτικών νοσημάτων, τα οποία μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία (αν όχι και τη ζωή) όχι μόνο των ασθενών, αλλά και τρίτων προσώπων.

Έτσι, γίνεται δεκτό ότι η προστασία της υγείας των άλλων συνιστά επαρκές νομιμοποιητικό έρεισμα για την επιβολή περιορισμών στην αυτονομία πασχόντων από συγκεκριμένες ασθένειες (άρθρο 5 παρ. 4 Συντ., άρθρο 5 παρ. 1 ΕΣΔΑ). Εντούτοις, είναι προφανές ότι όλες οι μεταδοτικές ασθένειες δεν συνεπάγονται και τους ίδιους περιορισμούς: άλλα είναι τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν για σοβαρά λοιμώδη νοσήματα (π.χ. χολέρα, κίτρινος πυρετός, πανώλη) ή νοσήματα που μεταδίδονται εύκολα και άλλα τα μέτρα που είναι δυνατόν να θεσπισθούν για μεταδιδόμενα νοσήματα ήπιας μορφής (π.χ. γρίπη) ή για νοσήματα που μεταδίδονται δύσκολα (π.χ. HIV). Αυτό επιβάλλει η συνταγματική αρχή της αναλογικότητας, σύμφωνα με την οποία για να είναι νόμιμος ένας περιορισμός στην αυτονομία μας, θα πρέπει να προκαλεί την ελάχιστη δυνατή βλάβη στα δικαιώματά μας. Επίσης, προτού επιβληθεί ο συγκεκριμένος περιορισμός, θα πρέπει προηγουμένως να έχουν εξαντληθεί τυχόν ηπιότερα μέσα, ώστε να εξασφαλισθεί η ελάχιστη δυνατή παρέμβαση στην αυτονομία του προσώπου.

Τέλος, είναι προφανές ότι τυχόν διάταξη που ρυθμίζει ζητήματα περιορισμού της αυτονομίας των ατόμων πρέπει να είναι ειδική, σαφής και να μην αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες από τους εμπλεκόμενους φορείς. Και τούτο, διότι μπορεί να οδηγήσει σε αδικαιολόγητες διαφοροποιήσεις και αυθαιρεσίες εις βάρος ευάλωτων και μειονεκτούντων κοινωνικών ομάδων.

Οι παρανομίες της Υγειονομικής Διάταξης. Με βάση τα παραπάνω, σειρά ρυθμίσεων της Υγειονομικής Διάταξης είναι παράνομες και αντισυνταγματικές. Ειδικότερα:

Η Υγειονομική Διάταξη είναι αδικαιολόγητα ευρεία και ασαφής. Καταρχάς, χρησιμοποιείται μεγάλος κατάλογος ασθενειών, ο οποίος μπορεί να τροποποιείται από τον Υπουργό Υγείας, δίχως καμία εξειδίκευση ή διαβάθμιση της σοβαρότητας και ευκολίας μετάδοσής τους. Για όλα αυτά τα νοσήματα, η Υγειονομική Διάταξη επιβάλλει ανεξαιρέτως: α) υποχρεωτική εξέταση, β) νοσηλεία και γ) υποχρεωτική θεραπεία. Μάλιστα, ορίζεται ότι, αν υπάρχουν σχετικές ενδείξεις, είναι δυνατή και η θέση σε περιορισμό (καραντίνα) του ασθενούς.

Ακόμα, δεν συγκεκριμενοποιείται ποια είναι η αρμόδια δημόσια Αρχή και με ποια διαδικασία αποφασίζει την υποχρεωτική υγειονομική εξέταση. Η ασάφεια αυτή οδήγησε σε ανεπίτρεπτη ανάμιξη της αστυνομίας με εξαιρετικά ευαίσθητα ζητήματα ιατρικής φύσης. Ειδικά, μάλιστα, όσον αφορά την περίπτωση των μεταναστών, η εφαρμογή της διάταξης οδήγησε σε αδικαιολόγητες συλλήψεις προκειμένου να εξετασθούν, παρά τη θέλησή τους, για σειρά νοσημάτων. Και τούτο, όχι επειδή υπήρχε συγκεκριμένος λόγος δημόσιας υγείας, αλλά επειδή οι ίδιοι δεν ήταν τακτοποιημένοι όσον αφορά τα έγγραφά τους. Περαιτέρω, δεν ορίζεται η διαδικασία επιβολής των ιατρικών πράξεων (εξέταση, νοσηλεία, θεραπεία), ο χώρος και ο χρόνος εκτέλεσής τους.

Εξίσου ασαφής είναι και η διάταξη με την οποία καθιερώνεται υποχρεωτικός έλεγχος για HIV των ατόμων που κάνουν χρήση ενδοφλέβιων ναρκωτικών και των εκδιδόμενων ατόμων που στερούνται του προβλεπόμενου βιβλιαρίου υγείας. Μάλιστα, ειδικά η διάταξη αυτή οδήγησε πριν από έναν περίπου χρόνο (Μάιος 2012) σε άνευ προηγουμένου διαπόμπευση και ταλαιπωρία 27 οροθετικών γυναικών, οι οποίες, αφού συνελήφθησαν, υποχρεώθηκαν παρά τη θέλησή τους σε εξέταση για τον ιό HIV, είδαν τις φωτογραφίες τους σε πρωτοσέλιδα και δελτία ειδήσεων και προφυλακίσθηκαν, εντέλει απηλλάγησαν από τις βαρύτατες κατηγορίες που τους είχαν απαγγελθεί.

Εντέλει, δεν προκύπτει η «ανάγκη λήψης των μέτρων» προστασίας της δημόσιας υγείας που οδήγησε στην έκδοση της Υγειονομικής Διάταξης (άρθρο 43 παρ. 2 ν. 4025/2011). Πράγματι, σε αντίθεση με τους ανεύθυνους λαϊκισμούς περί «υγειονομικής βόμβας» και τις ατεκμηρίωτες καταγγελίες περί δήθεν σύνδεσης της μετανάστευσης με αύξηση της φυματίωσης και της ελονοσίας, σειρά επιστημονικών εκθέσεων αποδεικνύουν ότι η φυματίωση σταθερά μειώνεται τα τελευταία χρόνια, ενώ η ελονοσία, δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο παρά μόνο αν συντρέχουν συγκεκριμένες συνθήκες. Όσον αφορά δε τους φορείς HIV, το ΚΕΕΛΠΝΟ επιβεβαιώνει ότι η πρωτοφανής αύξηση αποδίδεται στα άτομα που κάνουν ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών. Διαφωτιστική είναι, στο θέμα αυτό, η θέση των Γιατρών του Κόσμου και των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, οι οποίοι αντιμετωπίζουν καθημερινά περιπτώσεις ασθενών μεταναστών. Σύμφωνα με όσα οι ίδιοι καταμαρτυρούν, οι μετανάστες δεν έρχονται ασθενείς από τη χώρα τους. Αντιθέτως, ασθενούν στην Ελλάδα, λόγω των άθλιων συνθηκών διαβίωσης και υγιεινής.

Με άλλα λόγια, σε αντίθεση με τους ατεκμηρίωτους ισχυρισμούς περί δήθεν ανησυχητικής αύξησης των λοιμωδών εν γένει νοσημάτων, η μοναδική συγκεκριμένη αναφορά σε αύξηση λοιμώδους μεταδοτικού νοσήματος σχετίζεται με τη λοίμωξη HIV/AIDS σε χρήστες ενδοφλέβιων ναρκωτικών. Αυτό σημαίνει ότι δεν συνέτρεχε ο λόγος έκδοσης της Υγειονομικής Διάταξης. Και τούτο διότι ο χαμηλός βαθμός μεταδοτικότητας της συγκεκριμένης ασθένειας και οι συνακόλουθες επιπτώσεις της στη δημόσια υγεία δεν επιτρέπουν παρά μόνο στενά εντοπισμένους περιορισμούς στα δικαιώματα των οροθετικών και, εν πάση περιπτώσει, δεν δικαιολογούν την έκδοση ειδικής Υγειονομικής Διάταξης με πρόβλεψη για τόσο ευρείες παρεμβάσεις στην αυτονομία των οροθετικών.

Συμπερασματικά, αν και η υποχρεωτική υγειονομική εξέταση οφείλει να είναι η εξαίρεση και να δικαιολογείται μόνο εφόσον υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις, η Υγειονομική Διάταξη τη μετατρέπει αδικαιολόγητα σε υποχρεωτικό κανόνα. Παράλληλα, η συγχέει αστυνομικές αρμοδιότητες με ζητήματα ιατρικής δεοντολογίας και, εντέλει, την έννοια της ασθένειας με αυτή του αδικήματος. Για όλους αυτούς τους λόγους, η Υγειονομική Διάταξη 39α/2012 πρέπει να καταργηθεί.

Τέλος, δεν πρέπει να μας διαφεύγει η κοινωνική διάσταση της δημόσιας υγείας και των πολιτικών παρεμβάσεων που σχετίζονται με αυτή. H λήψη μόνο περιοριστικών μέτρων των δικαιωμάτων συγκεκριμένης κατηγορίας πασχόντων, χωρίς τη συνοδεία μέτρων κοινωνικής πολιτικής (π.χ. προνοιακές πολιτικές στέγασης, σίτισης, κλπ.), δεν είναι απλώς αδικαιολόγητη· μακροπρόθεσμα, είναι και επιζήμια για τη δημόσια υγεία. Και αυτό διότι η μονοσήμαντη ανάδειξη μιας ομάδας ως «επικίνδυνης» για τη δημόσια υγεία δεν συμβάλλει στη θεμελίωση σχέσεων εμπιστοσύνης μεταξύ του ασθενούς και του συστήματος υγείας. Αντιθέτως, αφενός οδηγεί στον κοινωνικό στιγματισμό και την απομόνωση της επίμαχης κοινωνικής ομάδας (π.χ. μετανάστες, φορείς HIV), αφετέρου, μακροπρόθεσμα τους απομακρύνει από την αυτόβουλη προσφυγή στις υπηρεσίες υγείας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την υγεία: τόσο τη δική τους όσο και των υπολοίπων.

Ο Βαγγέλης Μάλλιος είναι δικηγόρος, γενικός γραμματέας της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ).

Δελτίο Τύπου του ΚΕΘΕΑ

Τα σενάρια συγχώνευσης του ΚΕΘΕΑ – ΟΚΑΝΑ υπονομεύουν τις προσπάθειες της χώρας ενάντια στα ναρκωτικά και την εξάρτηση

21.6.2013

Tην ώρα που η κατάσταση με τα ναρκωτικά συνεχώς επιδεινώνεται λόγω της κρίσης, το ΑIDS αυξάνεται ραγδαία στους εξαρτημένους με πολλούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία και κυκλοφορούν νέες, επικίνδυνες ουσίες, όπως το σίσα, την ώρα που 15 πόλεις ζητούν από το ΚΕΘΕΑ να ανοίξει μονάδα στην περιοχή τους και που η χώρα έχει, επιτέλους, αποκτήσει ένα νέο, ελπιδοφόρο θεσμικό πλαίσιο για τα ναρκωτικά, το μόνο που δεν θα περίμενε να ακούσει κανείς είναι ότι αποφασίζεται η συρρίκνωση των θεραπευτικών προγραμμάτων.

Κι όμως, δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών μιλούν για σενάρια συγχώνευσης του ΚΕΘΕΑ με τον ΟΚΑΝΑ, θυμίζοντας, ακόμα μια φορά, ότι ο χώρος της κοινωνικής φροντίδας και οι αδύναμες ομάδες είναι ο εύκολος στόχος των μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής και ότι οι πρόχειρες, λογιστικού τύπου αποφάσεις μπορεί να αποδειχτούν επικίνδυνες, με μεγαλύτερο κοινωνικό και οικονομικό κόστος απ’ ό,τι όφελος.

Αναρωτιέται κανείς με τι είδους οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά κριτήρια ένα τέτοιο σενάριο προωθείται, τι είδους σκοπιμότητα μπορεί να υπηρετεί και πόσο σημαντική είναι αυτή, ώστε να ανατρέψει ένα νόμο που ψήφισε η Βουλή και μια πρόσφατη απόφαση του πρωθυπουργού. Γιατί μια τέτοια εξέλιξη, επί της ουσίας, θα ακύρωνε και το νόμο ν. 4139 για τα ναρκωτικά που ψηφίστηκε το Μάρτιο, ο οποίος κατοχυρώνει το ρόλο του ΚΕΘΕΑ και του ΟΚΑΝΑ ως φορέων θεραπείας και βασικών πυλώνων της εθνικής στρατηγικής, αλλά και την απόφαση του Πρωθυπουργού τον Ιούνιο με την οποία όρισε τον πρώτο εθνικό συντονιστή για τα ναρκωτικά.

Η συγχώνευση των δύο οργανισμών, οι οποίοι σηκώνουν το κύριος βάρος αντιμετώπισης της εξάρτησης στη χώρα, στηρίζοντας χιλιάδες χρήστες ουσιών και τις οικογένειές τους, που στόχο έχει να συρρικνώσει το δυναμικό τους και τη δυνατότητα τους να ανταποκρίνονται στις αυξανόμενες ανάγκες, θα αφήσει χωρίς υποστήριξη χιλιάδες ανθρώπους που τη χρειάζονται.

Ποιο είναι λοιπόν το οικονομικό και κοινωνικό όφελος από μια τέτοια συγχώνευση, όταν είναι γνωστό ότι η παραμονή στη χρήση κοστίζει 6 φορές περισσότερο από τη λειτουργία αποτελεσματικών προγραμμάτων απεξάρτησης και κοινωνικής ένταξης, όπως αυτά του ΚΕΘΕΑ, και όταν διεθνείς οργανισμοί, όπως το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τα Ναρκωτικά (EMCDDA) και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), καλούν τις κυβερνήσεις να λαμβάνουν υπόψη τη σχέση κόστους-οφέλους των υπηρεσιών πριν προβούν σε μέτρα περιορισμού τους;

Απεξάρτηση και κοινωνική φροντίδα δεν σημαίνουν μόνο επιστροφή στη ζωή για τους χρήστες ουσιών αλλά και μια κοινωνία με μεγαλύτερη συνοχή, μεγαλύτερη ασφάλεια και λιγότερες δαπάνες για όλους. Στο χώρο αντιμετώπισης της εξάρτησης σήμερα, που η κρίση φέρνει περισσότερη χρήση, δεν περισσεύει κανείς. Η πολιτεία, αν θέλει πραγματικά να στηρίξει τη δοκιμαζόμενη ελληνική κοινωνία, να αφουγκραστεί τις ανάγκες της και να διασφαλίσει το μακροπρόθεσμο όφελός της, χρειάζεται να θέσει σε άμεση εφαρμογή τις διατάξεις του ν. 4139 που αφορούν τον εθνικό σχεδιασμό και τη νέα στρατηγική για τα ναρκωτικά, να ενισχύσει τους φορείς θεραπείας και να κρατήσει ζωντανή την προοπτική της απεξάρτησης και της ένταξης.

Η Βουλή των Ελλήνων έκανε το πρώτο βήμα ψηφίζοντας με συντριπτική πλειοψηφία το ν. 4139, ο Πρωθυπουργός της χώρας τον στηρίζει με τις αποφάσεις του, αλλά κάποιοι βάζουν εμπόδια, είτε από άγνοια είτε από πρόθεση.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΑΝΟΙΚΤΗ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑΣ

Τετάρτη 24/4/2013 και ώρα 7:30 μ.μ., στην Πλατεία Ομονοίας

Εδώ και ένα μήνα οι εργαζόμενοι στον ΟΚΑΝΑ έχουμε προχωρήσει σε κατάληψη των Κεντρικών Υπηρεσιών του Οργανισμού, γιατί είναι ο μόνος τρόπος που έχουμε για να αντιδράσουμε σε όλες εκείνες τις πολιτικές επιλογές, που υπονομεύουν την προοπτική του, απαξιώνουν το περιεχόμενο της δουλειάς μας και θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή και το μέλλον των 8.500 θεραπευομένων στα Προγράμματα Υποκατάστασης καθιστώντας ταυτόχρονα αδύνατη την απορρόφηση της λίστας αναμονής 3.500 συνανθρώπων μας.

• Ενώ η οικονομική κρίση εξαπλώνεται, ολοένα και περισσότεροι συμπολίτες μας περνούν την κόκκινη γραμμή της επιβίωσης.
• Καθημερινά νέα παιδιά, έφηβοι και έφηβες μέσα σε μια κοινωνία που απελπίζεται όλο και πιο πολύ, έρχονται σε επαφή με νέες επικίνδυνες ουσίες.
• Το AIDS απλώνεται σχεδόν ως επιδημία στις πιάτσες των εξαρτημένων.

Το κράτος και η κυβέρνηση αντί να προωθήσουν πολιτικές πρόνοιας και δημόσιας υγείας, στέκονται εχθρικά απέναντι στα προγράμματα αντιμετώπισης των εξαρτήσεων οδηγώντας τον ΟΚΑΝΑ ουσιαστικά σε μια πορεία αυτοκατάργησης με τη συστηματική υποχρηματοδότηση. Με βάση τα έως τώρα στοιχεία της Διοίκησης, ο προϋπολογισμός του ΟΚΑΝΑ υπολείπεται μακράν σε σχέση με το ελάχιστο απαραίτητο λειτουργικό του κόστος.

Και ενώ ο ΟΚΑΝΑ απειλείται ουσιαστικά με κλείσιμο και διοχέτευση των υπηρεσιών του στους ιδιώτες γιατρούς, παράλληλα οι εξαρτημένοι βιώνουν ολοένα και περισσότερο τις επιπτώσεις του κοινωνικού φασισμού. Στο πλαίσιο της επιχείρησης «ΘΕΤΙΣ», η αστυνομία τους μαζεύει τα βράδια από τις πιάτσες και τους οδηγεί στο στρατόπεδο της Αμυγδαλέζας. Εκεί, αφού καταγραφούν και τους γίνουν παρά τη θέλησή τους ιατρικές εξετάσεις, υποχρεώνονται συχνά να καθαρίσουν το χώρο και στη συνέχεια ταλαιπωρημένοι και διαλυμένοι ουσιαστικά από το στερητικό σύνδρομο, ψάχνουν ένα τρόπο να επιστρέψουν στην Αθήνα.

Εμείς, οι εργαζόμενοι στον ΟΚΑΝΑ, διαμαρτυρόμαστε και διεκδικούμε :

• Αύξηση του προϋπολογισμού, έτσι ώστε να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του Οργανισμού και η παροχή υψηλής ποιότητας υπηρεσιών
• Δημόσια και δωρεάν προγράμματα αντιμετώπισης της εξάρτησης ενάντια σε κάθε μορφή ιδιωτικοποίησης
• Ειδικό σχεδιασμό αντιμετώπισης της επιδημίας του AIDS στους εξαρτημένους σε εθνικό επίπεδο
• Επαρκή στελέχωση των προγραμμάτων Υποκατάστασης.
• Ενίσχυση όλων των προγραμμάτων αντιμετώπισης της εξάρτησης στο επίπεδο της πρόληψης – θεραπείας ( ανεξάρτητα της θεραπευτικής προσέγγισης) και κοινωνικής επανένταξης.
• Άμεση διακοπή της «επιχείρησης – σκούπα» ενάντια στους εξαρτημένους συμπολίτες μας.

Σε αυτό το πλαίσιο την Τετάρτη 24/4/2013 και ώρα 7:30 μ.μ., στην Πλατεία Ομονοίας οργανώνουμε συναυλία διαμαρτυρίας με τη συμμετοχή των: Παναγιώτη Αμπατζή-Ηρώ – Παντελή Θαλασσινού – Αργυρώ Καπάρου – Βαγγέλη Κορακάκη – Ανδριάνας Μπάμπαλη – Δανάη Παναγιωτοπούλου-Νατάσα Παπαδοπούλου Τζαβέλλα

Στην εκδήλωση θα συμμετέχουν οι μουσικές ομάδες του θεραπευτικού προγράμματος 18 ΑΝΩ και της Μονάδας Εφήβων και Νέων ΟΚΑΝΑ – ΑΤΡΑΠΟΣ

Αντίσταση στη διάλυση του ΟΚΑΝΑ και την υποβάθμιση της Δημόσιας Υγείας

Να σταματήσει άμεσα το κυνήγι των εξαρτημένων

Να ενισχυθούν με κάθε τρόπο τα προγράμματα αντιμετώπισης των εξαρτήσεων (ΟΚΑΝΑ-18ΑΝΩ-ΚΕΘΕΑ-ΚΕΝΤΡΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ)

Η συναυλία οργανώνεται από τον Σύλλογο Εργαζομένων ΟΚΑΝΑ, με τη στήριξη του θεραπευτικού προγράμματος 18 ΑΝΩ, του Σωματείου εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης, του Συλλόγου εργαζομένων στο ΚΕΘΕΑ, του Σωματείου Εργαζομένων σε φορείς Ψυχικά Ασθενών και Ευαίσθητων Κοινωνικά Ομάδων (ΣΕΨΑΕΚΟ).