Τον Μάιο της προηγούμενης σχολικής χρονιάς είχα την τύχη να συνεργαστώ με ομάδα εκπαιδευτικών του 46ου Γυμνασίου Νεάπολης Εξαρχείων.
Είχαμε εστιάσει σε μερικές βασικές πτυχές της σύγκρουσης: τη σχέση της με τη βία, τις ικανότητες που είναι απαραίτητες για μια σφαιρική αντίληψη, τις βασικές ψυχολογικές ανάγκες και τη σχέση τους με τη βία και την επιθετικότητα. Η δουλειά με την ομάδα ήταν και ουσιαστική και πλούσια.
Χθες διάβασα αυτήν την είδηση:
Καθηγητής απειλεί αλλοδαπούς μαθητές ότι θα φέρει την Χρυσή Αυγή! Απίστευτο περιστατικό στα Εξάρχεια
Ένας καθηγητής του 46ου Γυμνάσιου Νεάπολης Εξαρχείων -σύμφωνα με επιβεβαιωμένες δημοσιογραφικές πληροφορίες του INSIDER – απείλησε για άγνωστο λόγο τους αλλοδαπούς μαθητές της Α΄ Γυμνασίου ότι θα φέρει την Χρυσή Αυγή για να τα συνετίσει! Ο τόνος του δεν είχε καμία δόση αστεισμού αλλά πραγματικής απειλής. Το πρωτοφανές περιστατικό συνέβει πριν δεκαπέντε ημέρες.
Αμέσως, οι έλληνες μαθητές αντέδρασαν έντονα, υπερασπίζοντας τους αλλοδαπούς συμμαθητές τους.
Επιπλέον σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες ο καθηγηγής απέβαλε από την τάξη τους Έλληνες μαθητές που υπερασπίστηκαν τα παιδιά που προέρχονται από άλλες χώρες.
Σε δηλώσεις της η διευθύντρια του σχολείου κυρία Βάντα Τσέλιου δεν διέψευσε το περιστατικό λέγοντας χαρακτηριστικά: «Κάποιο περιστατικό έχει συμβεί αλλά το σημαντικό σε ένα χώρο είναι η γενική κουλτούρα που υπάρχει και όχι αν μια μέρα στραβώσαμε.»
Και πρόσθεσε: «Είναι πράγματα που όπως ξέρετε γίνονται. Δεν υπάρχει κανένας χώρος που να είναι απαλλαγμένος από αυτές τις απόψεις. Εμείς εδώ πέρα είμαστε 500 νοματαίοι συνεπώς είναι φυσικό να υπάρχει και αυτή η άποψη. Όμως αυτό που μας ενδιαφέρει είναι ποια είναι η πολιτική του σχολείου. Δεν μπορώ να σας πω κιόλας ότι εδώ είναι ο παράδεισος».
Η κυρία Τσέλιου ξεκαθάρισε, ταυτόχρονα, ότι «η πολιτική του σχολείου μας δεν είναι ρατσιστική αλλά διακριτά αντίθετη από αυτή. Η κουλτούρα μας δεν έχει καμία σχέση με διακρίσεις. Εμείς εδώ και δέκα χρόνια έχουμε στο σχολείο μας πάντοτε προγράμματα για την ενίσχυση των αλλοδαπών μαθητών. Επίσης εδώ και τέσσερα χρόνια έχουμε τμήματα ένταξης δηλαδή ειδικής αγωγής. Εγώ λέω πως αυτή είναι η κουλτούρα τώρα αν μέσα σε αυτό υπάρξει ένα περιστατικό, το σχολείο έχει τα αντισώματα του για να το αντιμετωπίσει με εσωτερικές διαδικασίες.»
Διαβάζοντας την παραπάνω είδηση θυμήθηκα την επιμόρφωση που κάναμε στο σχολείο και την ατμόσφαιρα εκείνης της ημέρας. Είναι σημαντικό ότι η Γυμνασιάρχης ξεκαθαρίζει την πολιτική του σχολείου και μου αρέσει που υπερασπίζεται και στηρίζει το σχολείο.
Τα σχολεία είναι στην πρώτη γραμμή της κοινωνικής κρίσης. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να δημιουργήσουν μια κουλτούρα μάθησης, να ηγηθούν και να καθοδηγήσουν, διαμεσολαβώντας ταυτόχρονα ανάμεσα στις κεντρικές αξίες της κοινωνίας και τους πολλαπλούς κόσμους των παιδιών. Χαρακτηριστικό το παρακάτω άρθρο από την Καθημερινή.
Μαθήματα θράσους στα σχολεία από τη Χρυσή Αυγή
της Λινας Γιανναρου
Στο θρανίο είναι γραμμένο με μπλάνκο «Εδώ είναι Ελλάς». Δίπλα, ένας ζωγραφιστός αετός σκίζει την τουρκική σημαία. Η εικόνα συνοδεύει μία από τις τελευταίες αναρτήσεις στην επίσημη ιστοσελίδα της Χρυσής Αυγής, όπου έπειτα από ένα απόσπασμα του λόγου του Ι. Μεταξά(!) προς την ελληνική νεολαία αναφέρονται τα εξής: «Αυξάνει ραγδαία τη δύναμή της η Χρυσή Αυγή στα σχολεία, όπου βρίσκεται το μέλλον του ελληνισμού. Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει τρόμο και πανικό στους (ουκ ολίγους…) αριστεριστές καθηγητές, που δεν ξέρουν πώς να το αντιμετωπίσουν… Αλλαξαν οι καιροί και πέρασε η μπογιά σας, “σύντροφοι”. Οχι μόνο “δύσκολη” αλλά τελείως απίθανη είναι η “μείωση” ή η “εκμηδένιση” της επιρροής της Χρυσής Αυγής στην ελληνική νεολαία! Πάρτε το απόφαση, ΤΕΛΕΙΩΣΑΤΕ, οριστικά και αμετάκλητα! Γρήγορα στη χωματερή της Ιστορίας!».
Το άρθρο με ωμότητα αποκαλύπτει μια πραγματικότητα που πολλοί αρνούνται να αντικρίσουν: τη βαθιά διείσδυση της Χρυσής Αυγής στα ελληνικά σχολεία, τις συνθήκες τρόμου υπό τις οποίες πολλές φορές γίνεται το μάθημα, τις βαθιές διαχωριστικές γραμμές που έχουν κάνει την εμφάνισή τους στις τάξεις, στο προαύλιο, στα μαθητικά γκρουπ του facebook. Το πρόβλημα είναι εντονότερο στην επαρχία.
Ο Μιχάλης (ουδείς σε αυτές τις συνθήκες νιώθει άνετα να αποκαλύψει την ταυτότητά του) είναι καθηγητής σε λύκειο της Κοζάνης, μιας πόλης όπου όταν πρόσφατα άνοιξε γραφεία η Χρυσή Αυγή στα εγκαίνια παραβρέθηκαν και πολλοί μαθητές. «Ναι, έχω μαθητές χρυσαυγίτες», λέει. «Είναι πολύ φανατισμένοι, πωρωμένοι θα έλεγα, σε στυλ Ολυμπιακός – Παναθηναϊκός. Μόνο που τώρα είναι οι Χρυσαυγίτες και όλοι οι άλλοι».
Οπως λέει, στην τάξη σηκώνονται όρθιοι και είναι σαν να έχουν ψηλώσει δέκα πόντους. «Είμαι χρυσαυγίτης, λένε, και οι συμμαθητές τους φοβούνται να αντιδράσουν». Στα διαλείμματα φυσικά, αλλά και στις ονλάιν κοινότητες, γίνεται χαμός. «Θα πει ένας ότι οι μετανάστες μάς παίρνουν τις δουλειές, θα αντιδράσουν οι άλλοι και επειδή δεν έχουν πραγματικά επιχειρήματα, είναι εύκολο να ξεφύγει η κατάσταση». Ηδη καταγράφονται τα πρώτα κρούσματα βίας σε σχολεία. Μόλις πριν από λίγες ημέρες, σε λύκειο του Ηρακλείου συνεπλάκησαν άγρια ένας Ελληνας και ένας Αλβανός μαθητής με αφορμή ένα σύνθημα εναντίον της Χρυσής Αυγής στον τοίχο.
Το θέμα απασχολεί τους καθηγητές όλης της χώρας. «Εγώ έχω απαγορεύσει οποιαδήποτε πολιτική συζήτηση στην τάξη, αλλά δεν ξέρω εάν είναι λύση», λέει ο Μιχάλης. «Συζητάμε με συναδέλφους μήπως κάνουμε κάτι πιο δραστικό, αλλά υπάρχει πάντα ο φόβος μήπως φέρουμε το αντίθετο αποτέλεσμα και ενισχύσουμε αυτή την τάση». Κοινή είναι η πεποίθηση ανάμεσα στους διδάσκοντες πάντως ότι γίνεται ενός είδους «στρατολόγηση» μαθητών από τη Χρυσή Αυγή. Σύμφωνα με τους ίδιους, πρόκειται κυρίως για τους πιο παραβατικούς, τους μαθητές με τις μεγαλύτερες μαθησιακές δυσκολίες, τους οποίους συγκεντρώνουν στους κόλπους τους.
«Φοβάμαι ότι σύντομα θα αρχίσουν να δουλεύουν κανονικά ως νεολαία. Εάν δεν αλλάξει το κλίμα, φοβάμαι επίσης ότι θα μας ελέγχουν και στο έργο μας. Το λύκειο είναι ένας κατ’ εξοχήν προοδευτικός χώρος όπου συζητιούνται θέματα, όπως το έιτζ, η ομοφυλοφιλία, η θρησκεία. Εχω το άγχος ότι σύντομα θα παρεμβαίνουν ανοιχτά στο μάθημα». Ποτέ δεν περίμενε ότι θα είχε να αντιμετωπίσει τέτοια προβλήματα στο ελληνικό σχολείο. «Παλιά έρχονταν διάφοροι πολιτευτές στον αγιασμό και τα παιδιά αδιαφορούσαν. Τώρα δεν έρχεται κανείς, γιατί φοβούνται το γιουχάισμα. Η οργή των παιδιών είναι τεράστια»
Οι συνθήκες γύρω μας γίνονται ολοένα και πιο επιτακτικές με την ένταση να αυξάνεται και την πόλωση να γίνεται εντονότερη. Ο ανθρώπινος οργανισμός έχει δυο μηχανισμούς που προάγουν τη ζωή και φροντίζουν την επιβίωση: την ικανότητα να παράγει νέα ζωή και την ικανότητα να αμύνεται. Δεν μπορεί όμως να κάνει και τα δυο ταυτόχρονα!
Η αυξανόμενη κοινωνική ένταση μας κάνει όλους να λειτουργούμε σε συνθήκες στρες, ο εγκέφαλος μας πλημμυρίζει από ορμόνες του στρες, επηρεάζεται η ικανότητα μας για κριτική σκέψη, για σύνθεση. [δες αυτό το πολύ ενδιαφέρον άρθρο του βιολόγου Bruce Lipton – How Beliefs Control Your Biology (αγγλικά)]
Χρειάζεται να δημιουργήσουμε συνθήκες διαλόγου. Διάλογος που θα γίνεται με την ελάχιστη ασφάλεια που είναι απαραίτητη για να ακουστούν όλες οι φωνές, να υπάρχει χώρος για όλες τις απόψεις και να παράγει συνθήκες που επιτρέπουν να σχετιστούμε. Όχι μόνο με τους όμοιους αλλά και με κάθε τι διαφορετικό.
Ο διάλογος που γίνεται ως τώρα είναι βασισμένος στην ανταλλαγή στοιχείων και στατιστικών. Επιχειρήματα γεμάτα νούμερα, ποσοστά και στατιστικές. Λες και οι ακραίες θέσεις δημιουργούνται μόνο από παραπληροφόρηση. Οι έρευνες έχουν δείξει ότι
Όταν άνθρωποι, θύματα παραπληροφόρησης, εκτίθενται σε διορθωμένα, ακριβή στοιχεία, σπάνια αλλάζουν γνώμη. Αντίθετα, συχνά εντείνονται οι αρχικές τους πεποιθήσεις. Τα γεγονότα (τα ακριβή στοιχεία) δεν θεραπεύουν την παραπληροφόρηση. Σαν αποδυναμωμένα αντιβιοτικά καθιστούν την παραπληροφόρηση ακόμα πιο ισχυρή.
Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα η πόλωση, αντί να μειώνεται, να εντείνεται και γίνεται όλο και πιο βίαιη, όλο και πιο θανατηφόρος. Όταν οι άνθρωποι νιώθουν να απειλείται η επιβίωση τους οδηγούνται στον εξτρεμισμό. Αυτή η απειλή δεν χρειάζεται να είναι κυριολεκτική. Αρκεί και μια φαντασιακή απειλή για να ενεργοποιηθούν αυτές οι βιολογικές και ψυχολογικές διεργασίες.
Χρειαζόμαστε ένα περιβάλλον διαλόγου που θα ενθαρρύνει τη σχέση ανάμεσα σε όλες τις πλευρές και απόψεις. Να εξαλείψουμε το φασισμό, ναι. Αλλά να θυμόμαστε ότι άλλο εξαλείφω το φασισμό και άλλο εξαλείφω το φασίστα. Γιατί ο φασίστας είναι ένας άνθρωπος με φασιστικές απόψεις. Μπορούμε να προκαλέσουμε τις απόψεις, να διαπραγματευτούμε τις απόψεις και τις δυναμικές που τις δημιουργούν, χωρίς να σβήνουμε ανθρώπους;
Πως το πετυχαίνουμε αυτό; Χρειάζονται επιμορφώσεις εκπαιδευτικών και μαθητών /μαθητριών γύρω από θέματα διεργασίας ομάδας, επίλυσης συγκρούσεων, βίας και επιθετικότητας, εκφοβισμού. Να υπερασπιστούμε τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά να μην καθησυχαστούμε από νομοθετικά πλαίσια. Χρειάζεται όλοι να στηρίξουμε το διάλογο και να κάνουμε υπομονή στα δύσκολα, να μην απελπιστούμε, να εμπιστευτούμε τη δύναμη της ζωής της ίδιας. Να εμπιστευτούμε και τα παιδιά ότι αν δημιουργήσουμε τις συνθήκες ελάχιστης ασφάλειας που απαιτείται, είναι ικανά να μας δείξουν και καινούργιους δρόμους σε αυτόν το διάλογο. Να παρατηρούμε την τάση μας για πόλωση, την τάση μας για απλοϊκές γενικές απαντήσεις σε πολύπλοκα ερωτήματα. Να αποφεύγουμε την εύκολα κατηγοριοποίηση ανθρώπων σε ‘καλούς’ και ‘κακούς’. Να υπομένουμε την αμηχανία του διαφορετικού. Να αντισταθούμε στην ανάγκη μας να μείνουμε με το κοντινό και οικείο, να πάρουμε το ρίσκο και να βουτήξουμε και σε άγνωστα νερά.
Αυτή είναι η πρόκληση, αυτό είναι το στοίχημα.