Έχουμε ξεκινήσει μια επικίνδυνη παράδοση εδώ στην Ελλάδα. Ξεκίνησε με το αείμνηστο ‘μαζί τα φάγαμε’, συνέχισε με δεκάδες άλλες δηλώσεις, και φτάσαμε στο ‘ένα εκατομμύριο δημόσιοι υπάλληλοι ταλαιπωρούν δέκα εκατομμύρια έλληνες’.
Η κοινωνική ψυχολογία ασχολείται με τα στερεότυπα, εδώ και έναν αιώνα. Ο Walter Lippman, στο βιβλίο του Public Opinion (1922) περιέγραψε τις συχνά παράλογες κοινωνικές αντιλήψεις που επιδρούν στην ατομική συμπεριφορά και εμποδίζουν την κοινωνική συνοχή. Αναφέρθηκε στους γνωστικούς περιορισμούς των ανθρώπων, που αναδύονται όταν προσπαθούν να κατανοήσουν το κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό περιβάλλον τους, και υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι αναπόφευκτα αναγκάζονται να χρησιμοποιήσουν στερεότυπα για να κατανοήσουν μια σύμπλοκη κοινωνική πραγματικότητα.
Οι πολιτικοί είναι γνώστες αυτών των λειτουργιών και πάντα τις χρησιμοποιούν υπέρ τους. Όποιος θέλει να χτίσει ένα στερεότυπο, κάνει μια δήλωση και ανεξάρτητα από τις ‘επεξηγηματικές δηλώσεις’ που ακολουθούν, η ζημιά έχει γίνει. Όταν λοιπόν προσπαθείς να διαλύσεις ένα κοινωνικό κράτος, τι ευκολότερο από το να φουντώσεις τα στερεότυπα γύρω από τους δημόσιους υπαλλήλους; Όλοι οι άξιοι εργαζόμενοι ονομάζονται ‘εξαιρέσεις’ και το σύστημα περιγράφεται με τα χειρότερα λόγια. Κι όταν έρθει η στιγμή να το διαλύσεις, αντί για αντιδράσεις, έχεις την ανακούφιση των μελών της κοινωνίας που ξεφορτώθηκαν τους άχρηστους.
Η απαξίωση των δημοσιών υπαλλήλων είναι και εξοργιστική και επικίνδυνη. Γιατί αντί να εστιάζει στην ανάγκη εξυγίανσης των δημοσίων υπηρεσιών και των κρατικών φορέων και στην καλύτερη και αποτελεσματικότερη λειτουργία τους, καταλήγει στην εύκολη λύση: απαξίωσε τις υπηρεσίες, θρέψε τα στερεότυπα για τους υπαλλήλους, κόψε τους μισθούς τους, απέλυσε μεγάλο μέρος τους, και η κοινωνία θα σε ευχαριστεί, αντί να σε κατακρίνει.
Στο δρόμο ξεχνιέται η ευθύνη του κράτους να παρέχει υγεία, εκπαίδευση, πρόνοια και μια δημόσια διοίκηση λειτουργική και αποτελεσματική. Κι αφού το δημόσιο δεν μπορεί (;) να τα παρέχει όλα αυτά, ας τα παρέχουν ιδιώτες. Με μισθούς της πείνας, χωρίς συλλογικές συμβάσεις, χωρίς το δικαίωμα της απεργίας.
Δεν είχα σκοπό να γράψω πολιτικό σχόλιο. Ένα σχόλιο για τα στερεότυπα πήγα να γράψω. Αλλά, είδες; Το λέμε εδώ και χρόνια, η ψυχολογία είναι αναπόφευκτα πολιτική. Κι αυτό το ξέρει καλύτερα από όλους μας ο πολιτικός κόσμος.