May 312014
 

IMG_2322

Σήμερα, έγινε στην Αθήνα η 18η Ολομέλεια του Κέντρου Παιδιού και Εφήβου. Προσκάλεσαν τη Λένα Ασλανίδου και την Αλεξάνδρα Βασιλείου να συντονίσουν ένα 6ωρο με εστίαση στο team building και τη διεργασία ομάδας. Η μέρα είχε από όλα. Γραμμική συζήτηση και ανταλλαγή, βιωματικές ασκήσεις και εμβάθυνση σε διαφορετικούς τρόπους εμβάθυνσης. Εξερευνήσαμε την έννοια της κοινότητας, πως δημιουργείται και πως μεταμορφώνεται. Αναρωτηθήκαμε για τη διαφορετικότητα, πόσο σημαντική είναι για την επιβίωση μιας κοινότητας. Αναζητήσαμε το προσωπικό δώρο που φέρνει ο καθένας και η καθεμιά. Κάναμε μια διεργασία ομάδας γύρω από τα θέματα που απασχολούν την κοινότητα του ΚΠΕ. Αναρωτηθήκαμε για την κοντινότητα και τα όρια και τη σχέση ανάμεσα στα δυο. Βρήκαμε το χορό της ομάδας, το κοινό ονείρεμα που μας συνδέει. Πλούσια συνάντηση, εντυπωσιακή ομάδα, ο πλούτος της και η εμπειρία, η ικανότητα να εμπεριέχει και να προβληματίζεται. Παλιά στελέχη και νέα, σε μια συνεχή σχέση δημιουργίας κοινότητας. Σας ευχαριστούμε για την εμπιστοσύνη σας και τη συμμετοχή σας, για το μοίρασμα και την ουσιαστική παρουσία!

May 302014
 

rewritten_headlines_12Πηγή: tvxs.gr

Εκπαιδευτικό σύστημα και αναγκαιότητα της μη σεξιστικής γλώσσας
Της Δήμητρας Κογκίδου

Γιατί ακούγεται προκλητικό ή υπερβολικό «η κοσμητόρισσα ή βουλεύτρια» και όχι «η μαγείρισσα ή χορεύτρια»; – Λαμβάνει υπόψη του το εκπαιδευτικό μας σύστημα την αναγκαιότητα της μη σεξιστικής γλώσσας;

Η χρήση μη σεξιστικής γλώσσας αποτελεί κομβικό στοιχείο της αντι-(ετερο)σεξιστικής εκπαίδευσης

Η εκπαίδευση, ως θεσμός, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία συγκρότησης των έμφυλων ταυτοτήτων μέσα από συγκεκριμένες εκπαιδευτικές πρακτικές. Ταυτόχρονα μπορεί να αποτελέσει ένα προνομιακό πεδίο προς την κατεύθυνση της άρσης του σεξισμού –σε συνεργασία και με άλλους θεσμούς- προς όφελος των ίδιων των παιδιών και γενικότερα της κοινωνίας. Για την αλλαγή της υπάρχουσας κατάστασης στην εκπαίδευση προκρίνεται ο Λόγος της αντι-(ετερο)σεξιστικής προσέγγισης. Κυρίαρχο στοιχείο αυτής της προσέγγισης είναι η ανάπτυξη των δομών ενός νέου σχολείου που αμφισβητεί τις άνισες σχέσεις εξουσίας των φύλων και ενός αντίστοιχου αναλυτικού προγράμματος. Στο πλαίσιο αυτό, η χρήση μη σεξιστικής γλώσσας αποτελεί κομβικό στοιχείο γιατί, όπως είναι γνωστό, η γλώσσα δεν είναι μόνον μέσον επικοινωνίας, αλλά και φορέας ιδεολογίας καθώς μέσα από τη γλώσσα αποτυπώνεται η ανισότητα της κοινωνικής σχέσης των φύλων.

Η χρήση μη σεξιστικής γλώσσας συνδέεται και με την πολιτική πράξη

Διευκρινίζεται ότι η χρήση μη σεξιστικής γλώσσας στον τομέα της εκπαίδευσης –αλλά και γενικά – δεν είναι από μόνη της ανατρεπτική, παρά μόνον εφόσον ασκηθεί μια συνολικότερη ανατρεπτική πρακτική της έμφυλης τάξης σε όλα τα επίπεδα. Επίσης, το θέμα της χρήσης μη σεξιστικής γλώσσας δεν τίθεται με όρους «πολιτικής ορθότητας» όπως συχνά κατανοείται. Κάθε φορά που αμφισβητούμε όρους και εκφράσεις που εμπεριέχουν διακρίσεις δίνουμε ταυτόχρονα και μια μάχη για όσα αναπαριστά και αναπαράγει στο επίπεδο των κοινωνικών σχέσεων, δίνουμε μια μάχη για το νόημα, καθώς δεν έχουμε να κάνουμε μόνο με ζητήματα γλώσσας, αλλά και με τη σύνδεσή τους με την πολιτική πράξη.

Όταν ανέλαβα το 2008 την Κοσμητεία της Παιδαγωγικής Σχολής στο ΑΠΘ υπέγραφα ως Κοσμητόρισσα. Είχε προκαλέσει πολλές συζητήσεις, εντός και εκτός ΑΠΘ, η επιλογή μου αυτή, όπως και το να μη με προσφωνούν –όταν απαιτείται– ως «κυρία κοσμήτωρ» ή «η κοσμήτορας» ή ακόμα χειρότερα «ο κοσμήτορας» ή όπως χαριτολογώντας 2-3 φορές «Πυργοδέσποινα». Πολλοί και πολλές μου καταλόγισαν ότι κακοποιώ τη γλώσσα ή ότι δεν ευσταθεί γραμματικά –γεγονός που δεν ισχύει σύμφωνα με ειδικούς. Λιγότεροι/ες υπερασπίστηκαν την επιλογή μου και αρκετοί/ές «συμμορφώθηκαν» λόγω της θέσης μου στην εκπαιδευτική ηγεσία του πανεπιστημίου. Με τον καιρό άρχισε σιγά-σιγά να γίνεται αποδεκτό –όχι από όλους και όλες βέβαια – και να μη ξενίζει τόσο. Χαρακτηριστικό είναι ένα σχετικό συμβάν σε ημερίδα που μιλούσα και με προσφώνησαν στο αρσενικό: η συζήτηση τελείωσε όταν ένας φοιτητής μας έθεσε στο ακροατήριο το ερώτημα:

«Γιατί δεν μας ξενίζει η μαγείρισσα αλλά η κοσμητόρισσα;». Χαίρομαι που και η νυν Κοσμητόρισσα της Παιδαγωγικής εξακολουθεί τη παράδοση αυτή. Νομίζω ότι συμβάλλουμε έτσι στην αποδόμηση των κυρίαρχων στερεότυπων για τις σχέσεις των ανδρών και των γυναικών με τις ηγετικές θέσεις γενικά και ιδιαίτερα στην εκπαιδευτική ιεραρχία.

Υπάρχει καθυστέρηση στην γλωσσική αποτύπωση των θηλυκών επαγγελματικών ουσιαστικών και στο θηλυκό τύπο των αξιωμάτων. Γιατί, λοιπόν, ακούγεται προκλητικό ή υπερβολικό «η κοσμητόρισσα, η βουλεύτρια, η γιάτρισσα, η ζωγράφισσα, η δικηγορέσσα, η συγγράφισσα», ενώ ακούγεται κανονικό «η μαγείρισσα, η χορεύτρια, η βασίλισσα»; Σε έναν κόσμο που αλλάζει, γιατί στη γλώσσα οι γυναίκες να είναι αόρατες; Γιατί να μιλάμε για «μητρική» γλώσσα και «πατρικό» σπίτι; Στην Ελλάδα υπάρχει καθυστέρηση στην γλωσσική αποτύπωση των θηλυκών επαγγελματικών ουσιαστικών, ή γενικότερα των ουσιαστικών που δηλώνουν ιδιότητα, στο θηλυκό τύπο των αξιωμάτων παρά τη μικρή αύξηση του ποσοστού των γυναικών σε θέσης ηγεσίας σε πολλούς τομείς. Τις τελευταίες δεκαετίες επιχειρήθηκε μια καταγραφή των σχετικών γραμματικών προβλημάτων και διατυπώθηκαν κάποιες προτάσεις. Χρειάζεται όμως η συμβολή φεμινιστριών γλωσσολόγων για τη δημιουργία γλωσσικών προτύπων που θα αποτυπώνουν τη νέα πραγματικότητα. Βέβαια, οι προσπάθειες κατασκευής θηλυκού τύπου δεν αφορούν απλά και μόνον τη γραμματική.

Έχει παρατηρηθεί ότι πολύ συχνά και οι ίδιες οι γυναίκες διστάζουν ή αδιαφορούν να αποτυπώσουν στη γλώσσα τη νέα πραγματικότητα όταν αυτοπροσδιορίζονται και εμμένουν στη χρήση των αρσενικών γραμματικών τύπων. Είναι κατανοητή η επίδραση του “ηγεμονικού λόγου”, μόνο που αυτή η πρακτική διαιωνίζει και επιβεβαιώνει την αντίληψη του ανδρικού προσώπου της ηγεσίας –με τη μικρή συμμετοχή των γυναικών ως εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα.

Σεξισμός στη γλώσσα στο δημόσιο λόγο της εκπαίδευσης

Σεξισμός στη γλώσσα υπάρχει στο δημόσιο λόγο της εκπαίδευσης (δηλ. γλώσσα που δίνει το προβάδισμα στο αρσενικό έναντι του θηλυκού, που εμπεριέχει λέξεις και εκφράσεις που προσβάλλουν, υποβαθμίζουν, απαξιώνουν και αποκλείουν τις γυναίκες και γενικά εμπεριέχει το μήνυμα της ανισότητας των φύλων με πολλούς τρόπους – στη γραμματική, στη σύνταξη και στη σημασιολογία). Αυτό σημαίνει ότι σε μεγάλο τμήμα της γλώσσας μας οι γυναίκες αποκλείονται από το πεδίο των συμβολικών αναπαραστάσεων και τη συγκρότησή τους ή εμπεριέχονται στην οπτική γωνία της κυρίαρχης κοινωνικής ομάδας. Η χρήση σεξιστικής γλώσσας εμπεριέχει το μήνυμα της ανισότητας των φύλων, αντανακλά και νομιμοποιεί τις άνισες σχέσεις εξουσίας ανάμεσα στα φύλα με πολλούς τρόπους καθώς ενισχύει τη σεξιστική συμπεριφορά και οργάνωση, προωθεί και διαιωνίζει τα έμφυλα στερεότυπα. Βέβαια, όσα συμβαίνουν στο πλαίσιο της εκπαίδευσης, επηρεάζονται και από τους κυρίαρχους/ηγεμονικούς Λόγους που βρίσκονται εκτός σχολείου.

Παραδείγματα σεξισμού στη γλώσσα καταγράφονται στα σχολικά εγχειρίδια και σε όλο το παιδαγωγικό υλικό, στους στόχους του αναλυτικού προγράμματος, στις ανακοινώσεις -προσκλήσεις που απευθύνονται στους γονείς και στα μέλη του προσωπικού, στα επίσημα έγγραφα και στην αλληλογραφία, στις διάφορες δράσεις του σχολείου, στους επίσημους τίτλους, βαθμολόγια, υπεύθυνες δηλώσεις, στον προφορικό λόγο στη τάξη κ.ά.

Σεξισμός στη γλώσσα – Το παράδειγμα των σχολικών εγχειριδίων

Αναφέρω ενδεικτικά ορισμένα παραδείγματα γλωσσικού σεξισμού στα σχολικά εγχειρίδια της Ε’ και Στ’ τάξης του Δημοτικού:

Χρήση του αρσενικού γένους για να δηλώσει και τα δύο γένη – Όταν οι γυναίκες είναι αόρατες

«Τι λες τόση ώρα στους συμμαθητές σου;», «Βιβλίο για το δάσκαλο», «Πώς εκλέγεται ο υπεύθυνος κάθε ομάδας;», «Ο χριστιανός δεν μπορεί να κάνει διακρίσεις προς οποιονδήποτε όσο διαφορετικός κι αν είναι αυτός…»

Σχολιασμός:

Η χρήση του αρσενικού ως του επικρατέστερου γένους για να δηλωθούν άτομα και των δύο φύλων υποδηλώνει την κοινωνική ιεραρχία των φύλων. Η συνεχής χρήση του αρσενικού γένους για να δηλώσει και τα δύο φύλα έχει ως συνέπεια να αποσιωπάται η παρουσία και η συμβολή των γυναικών σε όλο σχεδόν το φάσμα της κοινωνικής ζωής.

Προσωποποίηση των επαγγελμάτων – Όταν τα επαγγέλματα έχουν φύλο

«Καμιά φορά στη δουλειά του ο αρχαιολόγος χρησιμοποιεί και αεροπλάνο», «Η αδελφή μου σπουδάζει μαία (μαμή)», «Ο χημικός αναλύει τη χημική ένωση στα στοιχεία της», «να καλέσουμε στο σχολείο να μιλήσει ο αγροτικός γιατρός, μια κοινωνική λειτουργός ή μια αδελφή νοσοκόμα»

Σχολιασμός:

Συχνά γίνεται η χρήση επαγγελματικών όρων ή τίτλων και ρόλων σε αρσενικό ή θηλυκό γένος, υποδηλώνοντας εμμέσως και το φύλο που κατά κανόνα το ασκεί. Επίσης, υπάρχουν επαγγελματικές ιδιότητες που- παρά το γεγονός ότι ασκούνται σήμερα και από γυναίκες- δεν έχουν αποκτήσει ακόμη θηλυκό γραμματικό γένος. Η χρήση κυρίως του αρσενικού γένους στις επαγγελματικές αναφορές υποδηλώνει ότι κατ’ εξοχήν οι άντρες νομιμοποιούνται να έχουν επαγγελματικό ρόλο, ενώ, παράλληλα οριοθετεί σαφώς και διαχωρίζει τα επαγγέλματα που αφορούν αποκλειστικά γυναίκες.

Χρήση των λέξεων άνθρωπος, παιδί

«Σήμερα ο άνθρωπος παίζει πολλούς ρόλους, επειδή συμμετέχει σε πολλές ομάδες. Ο δάσκαλος π.χ. μπορεί να παίζει το ρόλο του διευθυντή του σχολείου, του δασκάλου μέσα στην τάξη, του πατέρα, του προέδρου σ’ ένα σύλλογο (πολιτιστικό, αθλητικό, συνδικαλιστικό) ίσως και του ιεροψάλτη», «Όλοι οι άνθρωποι στη γη έχουν τις ίδιες ανάγκες», «Αντιμετώπιζε πολλές δυσκολίες ο πρωτόγονος άνθρωπος για να ζήσει» (λεζάντα εικόνας στην οποία απεικονίζεται ένας πρωτόγονος άντρας»

Σχολιασμός:

Υπάρχουν λέξεις και εκφράσεις στις οποίες η χρήση του αρσενικού ως του επικρατέστερου γένους για να δηλωθούν άτομα και των δύο φύλων δημιουργεί, επιπλέον, και μια ασάφεια σε σχέση με το φύλο στο οποίο αναφέρεται. (Π. χ. Τα δικαιώματα του ανθρώπου. Έχω τρία παιδιά και ένα κορίτσι). Υπάρχουν λέξεις και εκφράσεις στις οποίες η χρήση της λέξης άνθρωπος δημιουργεί αβεβαιότητα ή αμφισημία καθώς αναφέρεται άλλοτε στο ανθρώπινο είδος και άλλοτε στον ενήλικα άνδρα.

Με τη χρήση των λέξεων άνθρωπος –άνθρωποι και παιδί-παιδιά περιμένουμε ότι θα περιλαμβάνονται και τα δύο φύλα. Η προσεκτική εξέταση των κειμένων καθώς και οι εικόνες που συνοδεύουν το κείμενο μας κάνουν να αντιληφθούμε ότι όταν οι συγγραφείς χρησιμοποιούν τις λέξεις αυτές συχνά εννοούν μόνο τον άντρα ή το αγόρι.

Πρόταξη του αρσενικού ονόματος στα ζεύγη – Όταν οι άνδρες προηγούνται

«Άντρες, γυναίκες, παιδιά», «Στον παππού ή τη γιαγιά», «Θεοί και θεές», «Κάθε άντρας και κάθε γυναίκα», «Ο πατέρας σου και η μητέρα σου»

Σχολιασμός:

Συνήθως προηγείται ο αρσενικός τύπος του θηλυκού – εκτός συγκεκριμένων περιπτώσεων όπου συναντάται το αντίστροφο (π. χ γυναικόπαιδα, κυρίες και κύριοι, η νύφη και ο γαμπρός). Στις περιπτώσεις αυτές η γυναίκα προτάσσεται λόγω της σχέσης της με έναν άντρα ή λόγω της λόγω της δήλωσης της αδυναμίας εξ αιτίας του φύλου της. «ξεμπούκαραν γυναικόπαιδα και άντρες» «Χήρες και ορφανά»

Χρήση των υποκοριστικών

«Καημενούλα, Ειρήνη», «Ειρήνη, Ρηνάκι, Ρηνούλα, Ρηνιώ»

Σχολιασμός:

Η χρήση υποκοριστικών γίνεται κυρίως σε κορίτσια και γυναίκες. Μπορεί να θεωρηθεί δείγμα σεξιστικής γλώσσας, αφού κατά αυτόν τον τρόπο μειώνεται η συνεισφορά των γυναικών και λανθάνει το μήνυμα ενός υποδεέστερου ρόλου.

Χρήση των αντωνυμιών και επιθέτων

«υπέροχος, υπεράνθρωπος, υπερφυσικός, υπερβολικός, υπερώριμος, υπερτροφικός, υπέρλαμπρος»

«Πάρα πολύ όμορφη», «χρυσοχέρα», «δόλια», «είναι άντρες ορμητικοί και γενναίοι, ακατάβλητοι και άτρομοι», «θριαμβευτής» «μορφωμένος» «σπουδαίος»

Σχολιασμός:

Παρατηρείται συνεχής χρήση της αρσενικής αντωνυμίας και ιδιαίτερα της κτητικής με αποτέλεσμα να φαίνεται ότι ο κόσμος ανήκει αποκλειστικά σε άντρες. Η χρήση των επιθέτων ενισχύει τα έμφυλα στερεότυπα (π.χ. για τις γυναίκες υπάρχει πληθώρα επιθέτων που αφορούν στην εξωτερική τους εμφάνιση, ενώ για τους άντρες που τονίζουν την γενναιότητα, το θάρρος κ.ά)

Σημασιολογικά στερεότυπα

• Συχνά τα παράγωγα της λέξης άνδρας (π. χ. ανδρείος, παλικάρι, λεβέντης, άντρακλας, ανδραγάθημα ) έχουν θετική σημασία, ενώ τα παράγωγα της λέξης γυναίκα (π. χ. γυναικόπαιδα, γυναικουλίστικο, γυναικοδουλειά) έχουν αρνητική σημασία.
• Υπάρχουν λέξεις ή φράσεις που περιέχουν τη λέξη ”άνδρας” και αποσιωπούν τη συνεισφορά των γυναικών (Π. χ. Ανδραγάθημα, επανδρώνεται).
• Υπάρχουν λέξεις ή φράσεις που περιέχουν τη λέξη ”πατέρας” και αποσιωπούν τη συνεισφορά των γυναικών. (Π. χ. Η γη των πατέρων μας. Το πατρικό μου σπίτι. Οι προπάτορές μας).
• Υπάρχουν λέξεις ή φράσεις που αποκτούν διαφορετική σημασία ανάλογα με το φύλο στο οποίο απευθύνονται. (Π.χ. Νοικοκύρης\ νοικοκυρά).
• Υπάρχουν λέξεις ή φράσεις επαινούν τα γυναικεία επιτεύγματα με όρους που αποδίδονται, κατά κανόνα, στους άνδρες (π. χ. αντράκι, γυναίκα παλικάρι) ή υποτιμούν ή εξευτελίζουν τους άνδρες με όρους που αποδίδονται, κατά κανόνα, στις γυναίκες και στους ομοφυλόφιλους.
• Υπάρχουν λέξεις ή φράσεις που αναπαράγουν στερεότυπες αντιλήψεις για το ρόλο των γυναικών και των ανδρών (π.χ Το καλάθι της νοικοκυράς, κουτσομπόλα, ωραίο φύλο, χρυσοχέρα).
• Υπάρχουν όροι που υποτιμούν και εξευτελίζουν τους άνδρες ή τις γυναίκες.
• Υπάρχουν παροιμίες και ευχές που αναπαράγουν στερεότυπες αντιλήψεις για το ρόλο των γυναικών και των ανδρών. (π.χ. Και με ένα γιό! Δώδεκα γυναίκες, δεκατέσσερις κουβέντες) και στις οποίες δεν γίνεται χρήση του αρσενικού τύπου ως κανόνα.
• Συχνά σε τίτλους και χαιρετισμούς οι γυναίκες παρουσιάζονται ως εξαρτώμενες από τους άνδρες και όχι ως αυτόνομες προσωπικότητες ή δεν αντιμετωπίζονται ισότιμα με τους άνδρες. (π.χ. Ο κύριος Παπαδόπουλος και η σύζυγός του. Ο γιατρός και η γυναίκα του. Η νύφη των Γριβαίων).

Ενδεικτικά αναφέρονται:

«ανδραγαθίες», «Ήταν το παλικάρι της γειτονιάς και ο καλύτερος σύντροφος για τα κάλαντα», «Σαν έφυγε ο αφέντης», «Καημενούλα, Ειρήνη», «Κακομοίρα», «Χαριτωμένη νύμφη Καλυψώ», «Μα πλήθος γυναικούλες, γερόντοι και παιδιά», «παλικάρι», «δόλια», «νοικοκυραίους»

Σχολιασμός:

Η χρήση των σημασιολογικών στερεότυπων αντανακλά τη διαφορετική κοινωνική θέση των ανδρών και των γυναικών στην κοινωνία και τις άνισες σχέσεις εξουσίας. Έτσι, τα παράγωγα της λέξης «γυναίκα» έχουν αρνητική σημασία, ενώ τα παράγωγα της λέξης «άνδρας» θετική.

Σεξισμός στη γλώσσα στον τομέα της εκπαίδευσης – Δεν αναγνωρίζεται επίσημα ως θέμα

Όσον αφορά στην αντιμετώπιση του γλωσσικού σεξισμού από τους επίσημους φορείς στην Ελλάδα –γενικά και ειδικότερα στον τομέα της εκπαίδευσης- δεν έχει υπάρξει ως τώρα όχι μόνον καμία συστηματική πρωτοβουλία για την προσαρμογή της γλώσσας στα σύγχρονα κοινωνικοπολιτισμικά δεδομένα, αλλά ούτε καν αναγνώριση του ζητήματος. Ήδη από το 1990 είχε εκδοθεί Σύσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία καλούσε “τις κυβερνήσεις των κρατών μελών να προωθήσουν τη χρήση ενός λεξιλογίου που να αντικατοπτρίζει την αρχή της ισότητας της γυναίκας και του άνδρα.” (Συμβούλιο της Ευρώπης, 1991). Η σύσταση αυτή αγνοήθηκε από όλους τους επίσημους θεσμούς. Δυστυχώς το φαινόμενο του σεξισμού στη γλώσσα περνάει συχνά απαρατήρητο στην Ελλάδα, όχι πάντα από κακή πρόθεση, αλλά γιατί δεν αναγνωρίζεται καν καθώς συμβαίνει πολύ συχνά και θεωρείται αυτονόητο μέσα σε ένα κόσμο βαθιά διχοτομημένο ως προς το φύλο.

Η κοινωνική, επαγγελματική και ηθική ευθύνη των εκπαιδευτικών στο ζήτημα της μη σεξιστικής γλώσσας

Το γεγονός ότι δεν υπάρχει αντιμετώπιση του γλωσσικού σεξισμού από τους επίσημους φορείς στην Ελλάδα –και ειδικότερα στον τομέα της εκπαίδευσης- δεν σημαίνει ότι εμείς οι εκπαιδευτικοί δεν έχουμε κοινωνική, επαγγελματική και ηθική ευθύνη, τόσο σε συλλογικό επίπεδο να προωθήσουμε κανονιστικές παρεμβάσεις στη γλώσσα με στόχο την επανασημασιοδότηση του γλωσσικού συστήματος και την αλλαγή των έμφυλων αναπαραστάσεων και μέσω της γλωσσικής διεπίδρασης, όσο και σε ατομικό επίπεδο. Οι εκπαιδευτικοί, ιδιαίτερα της προσχολικής / πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης -περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον/η επαγγελματία-, κατά τη γνώμη μου, οφείλουν να χρησιμοποιούν μια γλώσσα που να αντανακλά την αναγνώριση της ισότητας ανδρών/γυναικών, καθώς η γλώσσα, εκτός των άλλων λειτουργιών της, αποτελεί και συγκροτησιακό παράγοντα της κοινωνικής πραγματικότητας.

Δεν θα αναφερθώ εδώ στη σχέση γλώσσας και φύλου και στις διαφορετικές κοινωνιογλωσσολογικές/ φεμινιστικές προσεγγίσεις της και στις συνέπειές τους. Απλά θέλω να υποσημειώσω ότι μέσα από τους μηχανισμούς της γλώσσας και της γλωσσικής διεπίδρασης συχνά αποτυπώνεται η ανισότητα της κοινωνικής σχέσης των φύλων, η οποία αντανακλά τη σεξιστική ιδεολογία. Η γλώσσα μας είναι διαποτισμένη από την ιδεολογία της ανισότητας των φύλων ‘’Επικρατέστερο είναι το γένος του κυρίαρχου –επικρατέστερου φύλου’’. Για παράδειγμα, τα αγόρια και τα κορίτσια ‘’διδάσκονται’’ διαφορετικές μορφές επικοινωνίας μέσα από τα σχολικά εγχειρίδια και αποκτούν διαφορετικές εμπειρίες με δύο τρόπους: με τον τρόπο που διδάσκονται να χρησιμοποιούν τη γλώσσα και τον τρόπο με τον οποίο η γλώσσα τα μεταχειρίζεται (ο ρόλος των γυναικών στη κοινωνική ιεραρχία αντανακλάται με την χρήση περισσότερων εκφράσεων δισταγμού, ευγένειας και ερωτηματικών προτάσεων για να κάνουν δηλώσεις ή προτάσεις, ένα στυλ λόγου που είναι περισσότερο φορτισμένο συναισθηματικά, από το γεγονός ότι διακόπτονται συχνά ή τα σχόλιά τους αγνοούνται, από τη σχέση εξάρτησής τους από τον άνδρα, από την τάση να θεωρείται το αρσενικό η νόρμα κ.α). Επίσης, οι μορφές επικοινωνίας στο σχολείο όχι μόνο αντανακλούν τις αντιλήψεις για τα φύλα αλλά συμβάλλουν και στη συγκρότηση των έμφυλων ταυτοτήτων.

Η εξοικείωση στη χρήση μη σεξιστικής γλώσσας δεν είναι δύσκολο εγχείρημα, συναντά, όμως, αρκετές αντιστάσεις. Ενδεχόμενα, όταν αρχίσετε να τη χρησιμοποιείται στο σχολείο να υπάρξουν ορισμένα αρνητικά σχόλια και αντιδράσεις. Ίσως η αλλαγή θα προκύψει σταδιακά και θα πρέπει να αρχίσει με όρους που χρησιμοποιούνται συχνά και είναι περισσότερο αποδεκτοί. Πάντως στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης στο Α.Π.Θ., από την έναρξη της λειτουργίας του το 1986, γίνεται προσπάθεια χρήσης μη σεξιστικής γλώσσας –παράλληλα με τη θεσμοθέτηση της αντισεξιστικής εκπαίδευσης. Η μη σεξιστική χρήση της γλώσσας γίνεται και από την Κοσμητεία της Παιδαγωγικής.

Υπάρχουν ορισμένες κατευθυντήριες οδηγίες τις οποίες μπορούν να ακολουθούν όσα άτομα πιστεύουν στην αναγκαιότητα της χρήσης μη σεξιστικής γλώσσας που να αντανακλά τη νέα κοινωνική και πολιτισμική πραγματικότητα και την ισότητα ανδρών – γυναικών. Π.χ. μη κάνεις χρήση του αρσενικού γένους για να δηλωθούν άτομα και των δύο φύλων, μη χρησιμοποιείς επαγγελματικούς όρους μόνο με θηλυκές ή αρσενικές καταλήξεις, μη χρησιμοποιείς λέξεις / εκφράσεις που υποτιμούν ή εξευτελίζουν τις γυναίκες και τους άνδρες και αναπαράγουν στερεότυπες αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων, μη χρησιμοποιείς με ασύμμετρο τρόπο τίτλους, προσφωνήσεις και χαιρετισμούς ανδρών / γυναικών /παιδιών, απαιτείται προσοχή στη χρήση λέξεων και φράσεων που εμπεριέχουν τη λέξη «άνδρας» και στη χρήση της λέξης «άνθρωπος» κ.ά.

Με τη χρήση σεξιστικής γλώσσας συμβάλλουμε στην αναπαραγωγή της έμφυλης ασυμμετρίας και δεν συμβάλουμε στην αλλαγή της γλώσσας μέσω της χρήσης της. Αυτό προϋποθέτει ότι η ανάδειξη των εκφάνσεων του γλωσσικού σεξισμού και, γενικότερα, των ιδεολογικών μηχανισμών της γλώσσας, καθώς και των τρόπων αντιμετώπισής του, η εξοικείωση στη χρήση μη σεξιστικού λόγου πρέπει να είναι τμήμα της εκπαίδευσης/μετεκπαίδευσης των εκπαιδευτικών.

* Η Δήμητρα Κογκίδου, είναι καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΑΠΘ

May 282014
 

Maya Angelou

Έφυγε από τη ζωή η Maya Angelou, ποιήτρια, συγγραφέας και ακτιβίστρια. Γενιές ολόκληρες μεγάλωσαν με τα λόγια της, με τη σοφία και το παράδειγμα της. Καλοτάξιδη να είναι η ψυχή της. Ευγνωμοσύνη για όλα όσα μας έδωσε…

mangelou

Still I Rise
Maya Angelou, 1928

You may write me down in history
With your bitter, twisted lies,
You may trod me in the very dirt
But still, like dust, I’ll rise.

Does my sassiness upset you?
Why are you beset with gloom?
‘Cause I walk like I’ve got oil wells
Pumping in my living room.

Just like moons and like suns,
With the certainty of tides,
Just like hopes springing high,
Still I’ll rise.

Did you want to see me broken?
Bowed head and lowered eyes?
Shoulders falling down like teardrops,
Weakened by my soulful cries?

Does my haughtiness offend you?
Don’t you take it awful hard
‘Cause I laugh like I’ve got gold mines
Diggin’ in my own backyard.

You may shoot me with your words,
You may cut me with your eyes,
You may kill me with your hatefulness,
But still, like air, I’ll rise.

Does my sexiness upset you?
Does it come as a surprise
That I dance like I’ve got diamonds
At the meeting of my thighs?

Out of the huts of history’s shame
I rise
Up from a past that’s rooted in pain
I rise
I’m a black ocean, leaping and wide,
Welling and swelling I bear in the tide.

Leaving behind nights of terror and fear
I rise
Into a daybreak that’s wondrously clear
I rise
Bringing the gifts that my ancestors gave,
I am the dream and the hope of the slave.
I rise
I rise
I rise.

May 282014
 

(ΑΦΙΣΑ ΠΟΡΕΙΑΣ 31

Ανακοίνωση από την “Πρωτοβουλία για τη δημιουργία ενός πολύμορφου κινήματος στο χώρο της ψυχικής υγείας”

Ενάντια στο βίαιο κλείσιμο των ψυχιατρείων και τη διάλυση της ψυχικής υγείας

Σήμερα που ο βίαιος εκτοπισμός των νοσηλευόμενων από τα ψυχιατρικά νοσοκομεία καλείται “ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης” και η κατάρρευση του δημόσιου συστήματος υγείας προβάλλεται ως “νοικοκύρεμα”, υπάρχουν πολλοί λόγοι για να γυρίσουμε τη ματιά μας στα δύο μεγάλα ψυχιατρικά νοσοκομεία της Δυτικής Αττικής.

Εκεί που η ψυχική δυσφορία και οι ήδη ανεπαρκείς κοινοτικές υπηρεσίες αντιμετωπίζονται ως ένα ακόμα λογιστικό ζήτημα που επιδιώκεται να λυθεί με την άνευ σχεδιασμού βίαιη εκκένωσή τους. Εκεί που ο διοικητής καταστρατηγεί και τα τελευταία απομεινάρια θεραπευτικής λογικής με αυθαίρετες διοικητικές εντολές στο πνεύμα των νεοφιλελεύθερων επιταγών των εντολοδόχων του.

Εκεί όπου η επικρεμάμενη διαδικασία “αξιολογήσεων” του προσωπικού σκοπό άλλο δεν έχει από τη δημιουργία μιας δεξαμενής απολύσεων την αμέσως επόμενη περίοδο, στερώντας τα περαιτέρω από προσωπικό, την ίδια στιγμή που ήδη αδυνατούν να λειτουργούν υπό τους τους στοιχειώδεις όρους θεραπευτικού περιβάλλοντος και ασφάλειας. Κι όλα αυτά χωρίς να προτείνεται κάποια θεραπευτική προοπτική, με ανεπαρκείς κοινοτικές υπηρεσίες και απουσία εναλλακτικών προσεγγίσεων, τουλάχιστον σε θεσμικό επίπεδο.

Το επιχειρούμενο fast track κλείσιμο των ψυχιατρείων που προγραμματίζεται,  μας αφορά – όχι, βεβαίως, γιατί τα θέλουμε ανοικτά, όχι γιατί είμαστε υπέρ των ασύλων και των ψυχιατρικών ιδρυμάτων με τις κλειδωμένες πόρτες και τις κατασταλτικές πρακτικές, αλλά ακριβώς γιατί κανείς δεν μιλάει για το τι εννοείται ως κλείσιμο και τι ως άνοιγμα: ως ανοικτή πόρτα και άνοιγμα και ολόπλευρη στήριξη στην κοινότητα, ως ανοικτή ακρόαση και ανοικτός διάλογος.

Οι τελευταίες εξελίξεις στα δύο ψυχιατρικά νοσοκομεία, όμως, δεν είναι μακριά ούτε χωροταξικά, ούτε στη λογική από το Praktiker και το (τέως πλέον) Λοιμωδών της Αγίας Βαρβάρας. Εκεί όπου, στο μεν πρώτο ένας υπάλληλος ουσιαστικά οδηγήθηκε στην αυτοκτονία από την εργοδοσία του, ενώ στη δεύτερη περίπτωση φάνηκαν οι προθέσεις του υπουργείου Υγείας: «Κλείνουμε νοσοκομεία κι’ ανοίγουμε στρατόπεδα συγκέντρωσης». Δεν περιμένουμε καμία απάντηση παρά μόνο από τους εαυτούς μας. Σε συναντήσεις για να γνωριστούμε και να γνωρίσουμε και τώρα και στο δρόμο και όπου αλλού χρειαστεί, για να σπάσουμε τη μιζέρια και την απαισιοδοξία. Γιατί κάθε δρόμος και πολύ περισσότερο αυτός της ανάρρωσης ανοίγει περπατώντας, γιατί καμία ανάρρωση δεν είναι εφικτή χωρίς το μαζί, γιατί κανένα κίνημα δεν πέτυχε κάτι μόνο μέσα από τη συζήτηση.

ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ-ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΤΙΚΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΡΕΙΑ: ΨΝΑ – ΔΡΟΜΟΚΑΪΤΕΙΟ – PRAKTIKER – ΠΑΛΑΤΑΚΙ

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΤΗΝ ΠΥΛΗ ΨΝΑ (ΧΑΪΔΑΡΙ) στις 11:ΟΟ

ΕΚΔΗΛΩΣΗ: ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΔΡΩΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΟΥ 18 ΑΝΩ

ΠΑΛΑΤΑΚΙ ΧΑΪΔΑΡΙΟΥ στις 14:00

Πρωτοβουλία για τη δημιουργία ενός πολύμορφου κινήματος στο χώρο της ψυχικής υγείας

May 262014
 

MOC Process Work Module cover LV

Exert from flyer:

“We are witnesses and channels of a collective awakening to the dead- end of our current ways of being on the planet. In these turbulent times, it is of outmost importance that those of us pulled to do so, train ourselves to sit in the fire of the tensions at hand and attempt to facilitate the interactions and relationships between opposing interests and energies, from a feeling perspective that cares for the whole.”

For more information see the flyer of the workshop: MOC Process Work Module

May 242014
 

 IMG_0108

Ολοκληρώθηκε άλλη μια εφαρμογή του προγράμματος ‘Ενδυνάμωση Εκπαιδευτικών’. Συνάντηση κλεισίματος και αξιολόγησης η σημερινή, σε πλήρη απαρτία η ομάδα. Ο Χάρης ήρθε με ένα κουτί μεταξοσκώληκες, τους ταΐσαμε με τα φύλλα της μουριάς. Η Μαρία έφερε το σκύλο της που μας έκανε πέντε ώρες παρέα – όταν δεν ασχολιόταν με τις γάτες στην αυλή. Η Σεβαστή έφερε φρεσκοψημένα γλυκά από το σπίτι, η Σοφία έφερε φρέσκα φρούτα. Παρεΐκή η ατμόσφαιρα, κάθε κουβέντα και συζήτηση γινόταν ‘ένα επόμενο σεμινάριο’. Ανοίξαμε πολλά θέματα. Εστιάσαμε στην ανάγκη να διατηρήσουμε ζωντανές τις σχέσεις, ειδικά αυτές που μας δυσκολεύουν ή μας βγάζουν από τη βολή μας. Στην ανάγκη να δημιουργήσουμε χώρο για τη διαφορετικότητα, να αναγνωρίσουμε ρόλους και δομές ισχύος και τη δική μας ροή μέσα σε όλα αυτά.

Ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλες και τον έναν για την παρουσία σας, για την κατάθεση και δέσμευση και για την ελπίδα που γεννάνε τέτοιες ομάδες.

 

May 232014
 

alexandros-katsis-vice-psikixi-ygeia-12-20140507

Πηγή: vice.com

Το Άκαμπτο Στίγμα των Ψυχικά Ασθενών στην Ελλάδα
Μαρία Λούκα, Φωτογραφίες: Αλέξανδρος Κατσής

«Παίζεις πινγκ – πονγκ;» με ρώτησε όταν πρωτομπήκα. Σκέφτηκα ότι ο χρόνος του ρεπορτάζ είναι πάντα περιορισμένος και αυστηρά οριοθετημένος αλλά στο Κέντρο Ψυχικής Υγείας ο χρόνος μετράει διαφορετικά και προσπαθεί να απορροφήσει τους αγχωτικούς ρυθμούς της υπόλοιπης πόλης. Η αλήθεια είναι ότι είχα περίπου 15 χρόνια να πιάσω ρακέτα και ο Θοδωρής πήρε άνετα το σετ. Μετά έπιασε την κιθάρα, ξέρει αμέτρητα ακόρντα κι έχει γράψει περίπου 90 τραγούδια δικά του. Σε άλλες συνθήκες θα δούλευε ως μουσικός και θα μπορούσε να ζει αξιοπρεπώς απ’ αυτό. Σ’ αυτές τις συνθήκες δε δουλεύει. Τον ακολουθεί το στίγμα της νοσηλείας σε ψυχιατρικό ίδρυμα. Το πιο ριζωμένο και άκαμπτο στίγμα ίσως στην ελληνική κοινωνία. Τις μέρες που πέρασα στο Κέντρο Ψυχικής Υγείας Αγίων Αναργύρων ξανάφερα στο νου μου αυτά που μας μάθαιναν στο Πανεπιστήμιο για τις θεωρίες του Franco Basaglia: «Η τρέλα -έλεγε- είναι μια ανθρώπινη κατάσταση. Μέσα μας η τρέλα είναι παρούσα, όπως και ο λόγος. Το πρόβλημα είναι ότι η κοινωνία για να λέγεται πολιτισμένη, θα πρέπει να αποδέχεται τόσο το λόγο, όσο και την τρέλα. Αντίθετα όμως επιφορτίζει μια επιστήμη, την ψυχιατρική, να μεταφράζει την τρέλα σε αρρώστια με σκοπό να την εξαφανίσει. Ο λόγος της ύπαρξης του ψυχιατρείου είναι ακριβώς αυτό».

Ο Franco Basaglia εφάρμοσε το μεγαλύτερο πρόγραμμα Κοινοτικής Ψυχιατρικής στην Τεργέστη, όπου οι θεραπευόμενοι ζούσαν στην κοινότητα και ανέπτυσσαν δραστηριότητες ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες τους. Εντάχθηκαν ακόμα και στο θεσμό της λαϊκής κατοικίας με αποτέλεσμα πάνω από τους μισούς να έχουν ένα δικό τους σπίτι να μένουν. Την ίδια εποχή η Ελλάδα διασυρόταν διεθνώς για τους τρόπους μεταχείρισης όσων χαρακτηρίστηκαν ως «ψυχικά ασθενείς». Είναι αυτό που κωδικοποιήθηκε αργότερα ως η «ντροπή» της Λέρου μετά το αποκαλυπτικό ντοκιμαντέρ του BBC. Φέτος συμπληρώνονται 30 χρόνια από το πρόγραμμα Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης. Το βήμα της παρέμεινε μετέωρο. Ο εγκλεισμός και τα ψυχοφάρμακα εξακολουθούν να έχουν την πρωτοκαθεδρία στην αντιμετώπιση του ψυχικού πόνου. Ούτε καν η Λέρος δεν έκλεισε. Στο χώρο που προβλέφθηκε το 1957 να λειτουργήσει ως «αποικία ψυχασθενών» παραμένουν ακόμα 230 υπέργηροι ασθενείς στα κρεβάτια τους. Κυρίως δεν άλλαξε η συλλογική συνείδηση, η οποία είναι βαθιά στοιχειωμένη από μια αυστηρή ταξινόμηση, όπου ότι αποκλίνει από το «κανονικό» εξωθείται στη σφαίρα του «παθολογικού» και άρα «επικίνδυνου» και «ανίκανου».

Η Β.Τ. νόσησε πρώτη φορά το 1993. Αυτό δεν την εμπόδισε να πάρει πτυχίo ιατρικής, να κάνει δύο αγροτικά και να τελειώσει την ειδικότητα της. Την εμπόδισε όμως να διοριστεί στο Δημόσιο ως γιατρός. Το να έχεις χαρτί νοσηλείας σε ψυχιατρικό ίδρυμα είναι σα να έχεις «κίτρινο χαρτί», όπως λέει. «Το στίγμα σε ακολουθεί πάντα. Ακόμα και στον ιδιωτικό τομέα αναγκάζεσαι να το κρύβεις γιατί κινδυνεύεις με απόλυση. Σε καμία δουλειά δεν ανέφερα τίποτα. Έτσι αναγκάζεσαι να δεχτείς πιεστικές συνθήκες εργασίας που ενδέχεται να σε επιβαρύνουν. Όλοι εμείς μπορούσαμε να εργαστούμε. Δε χρειάζεται να περνάμε εδώ μέσα το χρόνο μας. Η εργασία είναι θεραπευτική από μόνη της. Υπάρχει κατάχρηση στη φαρμακευτική αγωγή. Αν εγώ κάνω μία υποτροπή στα 20 χρόνια, δε γίνεται να παίρνω φάρμακα συνέχεια για να μη κάνω υποτροπή στα επόμενα 20. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι φαινόμαστε απεριποίητοι είναι από τις παρενέργειες των φαρμάκων. Επηρεάζουν το μεταβολικό σύνδρομο. Δεν είναι τυχαίο που είμαστε οι περισσότεροι παχύσαρκοι. Εμένα που με βλέπεις έτσι, κάνω δίαιτα ένα χρόνο μόνο με μαρούλια. Επηρεάζουν τη λίμπιντο, την υπνηλία, τα πάντα. Οι περισσότεροι δεν έχουμε παιδιά, ενώ θα μπορούσαμε με κατάλληλη φροντίδα να είχαμε κάνει».

Στην Ελλάδα σε αντίθεση με ότι ισχύει στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, το ποσοστό των ακούσιων εγκλεισμών είναι ιδιαίτερα ψηλό και φτάνει το 60%. Αυτό σ’ ένα βαθμό οφείλεται στην έλλειψη δομών ψυχικής υγείας που θα μπορούσε να απευθυνθεί άμεσα ο ψυχικά ασθενής και να προληφθεί ο εγκλεισμός. Ούτε καν η τομεοποίηση των υπηρεσιών δεν έχει προχωρήσει. Η μοναδική συνάρτηση που υπάρχει είναι με την ψυχιατρική μονάδα που θα τύχει να εφημερεύει. Ο δεύτερος λόγος είναι η προκατάληψη και η άγνοια που επικρατεί συχνά στα οικογενειακά περιβάλλοντα. «Στην ακούσια νοσηλεία η συμπεριφορά από την Αστυνομία είναι πολύ άσχημη. Σου βάζουν χειροπέδες και σε κλείνουν στο κρατητήριο για ώρες, χωρίς να σου επιτρέπεται ούτε τουαλέτα να πας. Κι εσύ μπορεί να χτυπάς το κεφάλι σου στον τοίχο. Αν αντιδράσεις για τις χειροπέδες, τρως και ξύλο. Εμένα μου στραμπούλιξαν το χέρι την τελευταία φορά. Θα έπρεπε να υπάρχει έστω ένας ψυχολόγος μαζί τους. Όχι να σου βάζουν χειροπέδες λες κι είσαι κοινός εγκληματίας. Παραβιάζεται και το νομικό πλαίσιο της ακούσιας νοσηλείας που προβλέπει ότι καταθέτεις κι εσύ. Κανείς δεν καταθέτει, γιατί απλά ο ψυχίατρος στέλνει ψέματα ότι δεν είσαι σε θέση να καταθέσεις. Το προσωπικό στα ψυχιατρεία είναι καλύτερα εκπαιδευμένο από παλιά. Υπάρχουν ακόμα μηχανικές καθηλώσεις. Τουλάχιστον όμως δε σε δέρνουν. Παλιά οι νοσηλευτές έδιναν σφαλιάρες για πλάκα», μου εξηγεί.

Τη γνώρισα στο Κέντρο Ψυχικής Υγείας Αγίων Αναργύρων, ένα από τα ελάχιστα που υπάρχουν και λειτουργεί από το 2000, παρά το γεγονός ότι το σχετικό ΦΕΚ είχε εκδοθεί από το 1985. Είναι διασυνδεδεμένο με το 9ο τμήμα του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου με στόχο την άμεση πρόσβαση των κατοίκων στην υπηρεσία στη βάση της επικοινωνίας. Έχει περίπου 9000 επισκέψεις το χρόνο, ενώ πραγματοποιούνται και επισκέψεις κατ’ οίκον. Οι θεραπευόμενοι εδώ μοιράζονται μια εμπειρία συλλογικής έκφρασης και υποστήριξης μακριά από τις κλειδωμένες πόρτες και τα δεσίματα στο κρεβάτι. Βρίσκουν ένα παράθυρο δημιουργίας. Οι τοίχοι στην Κοινωνική Λέσχη που βρίσκεται στο ισόγειο είναι γεμάτοι πίνακες που έφτιαξαν πρώην ασθενείς. Ένα κομμάτι αυτού που κατηγοριοποιείται στο DSM ως ψυχοπαθολογία είναι η ανακάλυψη κρυμμένων νοημάτων. Οι θεραπευτές μου διηγούνται μια ιστορία για έναν ψυχωσικό ασθενή που είχε την τάση να αντιστρέφει τις λέξεις. Απ’ αυτόν έμαθαν ότι αν αντιστρέψεις τη λέξη «τρέλα» προκύπτει η λέξη «alert». Έχουν μια ομάδα συλλογικής εκπροσώπησης, φτιάχνουν ένα εφημεριδάκι, μαγειρεύουν και πάνε εκδρομές όλοι μαζί.

«Εδώ στο Κέντρο είναι η πραγματική μου οικογένεια. Στο σπίτι μου νιώθω ξένο σώμα» μου λέει ο Σταύρος, 29 ετών. «Στα 18 μου με πίεσαν οι γονείς μου να πάρω χάπια. Εγώ θεωρώ ότι απλώς προσπαθούσα να έρθω σε επαφή με τον εσωτερικό μου κόσμο. Αυτοί το πήραν βαριά. Τα χάπια με μπλόκαραν στην κοινωνική έκφραση. Πήγα στη Μυτιλήνη να σπουδάσω Κοινωνική Ανθρωπολογία. Εκεί νοσηλεύτηκα για πρώτη φορά ακούσια στο ψυχιατρείο Μυτιλήνης. Ήταν τόσο μικρός ο χώρος που δε βγαίναμε έξω. Δε βλέπαμε το φως του ήλιου. Το 2012 ξανανοσηλεύτηκα στο Δαφνί, πάλι ακούσια. Αυτός είναι ο πολιτισμός; Όταν έχεις ένα χαρακτηριστικό που ξεφεύγει από το μέσο όρο να σε κλείνουν μέσα; Στο ψυχιατρείο είδα παιδιά που ήταν εκεί εγκαταλελειμμένα για χρόνια. Αυτοί που παίρνουν ναρκωτικά έχουν τουλάχιστον ως αντάλλαγμα κάποια ευτυχισμένα όνειρα. Τα ψυχοφάρμακα είναι ναρκωτικά χωρίς όνειρα». Ο Γ.Δ. είναι 59 ετών, χωρισμένος με δύο παιδιά. Νοσηλεύτηκε το 1974 στο Αιγηνίτειο. Όση ώρα μου διηγείται την ιστορία του, υγραίνουν τα μάτια του από τα δάκρυα που προσπαθεί να συγκρατήσει με συστολή απέναντι μας. «Είχα έναν πατέρα πολύ αυστηρό αλλά αλκοολικό που με χτυπούσε πολύ βαριά. Δε μπορούσα να αντιδράσω απέναντι του και στρεφόμουν ενάντια στον εαυτό μου. Ήταν πολύ άσχημη η κατάσταση κατά τη διάρκεια της νοσηλείας. Είχα μεγάλες παρενέργειες από τα ψυχοφάρμακα. Δε μπορούσα να σηκώσω το χέρι μου να φάω. Κοίταζα τον εαυτό μου στον καθρέφτη κι έκλαιγα. Μας φορούσαν κάτι ριγέ πιτζάμες τότε. Μας έβγαζαν έξω για βόλτα και μας έδειχναν με το δάχτυλο. Ούτε απ’ έξω δε θέλω να ξαναπεράσω. Είμαι περήφανος που τα κατάφερα να μη νοσηλευτώ ξανά. Παίρνω όμως φαρμακευτική αγωγή εφ’ όρου ζωής. Δούλεψα σε εργοστάσια, στο δασαρχείο και δεν τους έλεγα ότι είχα νοσηλευτεί γιατί θα μ’ έδιωχναν. Τα παιδιά μου από μωρά δεν τα άφησα. Στο γάμο της κόρης μου είχα μαζέψει 17.000 ευρώ και της έκανα δώρο ηλεκτρικές συσκευές. Τώρα στεναχωριέμαι που δε μπορώ να τα βοηθήσω γιατί είναι άνεργα. Εγώ παίρνω 626 ευρώ το δίμηνο από την πρόνοια. Το κράτος όμως πρέπει να βοηθήσει τα νέα παιδιά που έχουν πρόβλημα να βρουν εργασία. Έτσι ξεχνιέσαι και βρίσκεις την υγεία σου».

Με δεδομένο ότι το κράτος δεν έχει μεριμνήσει για την επανένταξη τους και είναι πολύ δύσκολο να βρουν δουλειά, αρκετοί αναγκάζονται να μένουν με τους γονείς τους και να ζουν σ’ ένα στρεσογόνο περιβάλλον. Για κάποιους το μοναδικό εισόδημα είναι η σύνταξη αναπηρίας που παίρνουν. Με την αυστηροποίηση όμως των κριτηρίων και τις περικοπές που εφαρμόζονται, εγκλωβίζονται για μήνες στις ουρές στα ΚΕΠΑ. Το βασικό τους άγχος είναι μήπως χάσουν αυτή τη μοναδική πηγή εισοδήματος. Μέχρι να επιβεβαιωθεί το ποσοστό αναπηρίας δεν καλύπτονται οικονομικά για τα φάρμακα τους και τα υπόλοιπα προσωπικά έξοδα. Ενώ έχει νομοθετηθεί χωρίς να υλοποιείται μέχρι στιγμής το μέτρο της παρακράτησης υψηλού ποσοστού επί της σύνταξης των ψυχικά πασχόντων που φιλοξενούνται σε δομές «Εγώ ζω μόνος μου. Δε γίνεται να μου κόψουν αυτό το ελάχιστο ποσό. Πέρσι στα ΚΕΠΑ περιμέναμε ένα χρόνο. Έκανα δύο υποτροπές. Δανείζαμε ο ένας τον άλλον. Μας είχαν κόψει το ρεύμα στο σπίτι μας και τρώγαμε από τα συσσίτια», προσθέτει ο Β.

Με τη βαριά και σκοτεινή κληρονομιά του ρόλου που έπαιξε η ψυχιατρική στην προ – ναζιστική Γερμανία, όπου οι «ανίατοι» χαρακτηρίστηκαν ως «άδειες ανθρώπινες φλούδες», η σύγχρονη ψυχιατρική προσέγγιση παραμένει επικεντρωμένη στο βιολογικό ανταγωγισμό και την απολυτοποίηση του γονιδιώματος. Προσλαμβάνει την ψυχική ασθένεια ως εντελώς εξατομικευμένο ζήτημα αποσυνδεδεμένο από κοινωνικές παραμέτρους και τροφοδοτεί την κουλτούρα του «περιττού». Πρόκειται για μια κατηγορία ευάλωτου πληθυσμού που διαρκώς διευρύνεται σε συνθήκες κρίσης, αφού όλο και περισσότεροι άνθρωποι καλούνται να συλλάβουν τη ζωή τους εν μέσω «απουσίας μέλλοντος». Σ’ αυτό το πλαίσιο, ενώ τα αιτήματα για ψυχική συνδρομή πολλαπλασιάζονται, οι δομές ψυχικής υγείας συρρικνώνονται. Η κυβέρνηση δρομολογεί την υλοποίηση του συμφώνου Λυκουρέτζου – Αντόρ που προβλέπει το κλείσιμο των 3 μεγάλων ψυχιατρείων (Δαφνί, Δρομοκαΐτειο, Θεσσαλονίκης), τη στιγμή που αυτά μαζί με τους ψυχιατρικούς τομείς των Γενικών Νοσοκομείων εμφανίζουν πληρότητα σε οξέα περιστατικά 140%. Το κλείσιμο των ψυχιατρείων, όμως, που αποτελούσε πάγιο αίτημα των κινημάτων για επιστροφή στην κοινότητα δε συνοδεύεται από την ανάπτυξη εναλλακτικών δομών. Το αποτέλεσμα είναι ότι η πλειοψηφία των ψυχικά ασθενών θα καταλήξει στο δρόμο και μόνο όσοι έχουν την οικονομική δυνατότητα θα καταφύγουν στις συχνά αναξιόπιστες ιδιωτικές κλινικές.

«Στην Ελλάδα ο άξονας της νοσηλείας είναι ο εγκλεισμός στα ψυχιατρικά ιδρύματα. Η ψυχιατρική κοινότητα δυστυχώς θεωρεί κανόνα την καθήλωση. Ο ψυχίατρος συχνά χωρίς να είναι καν παρών, παίρνει τηλέφωνο και λέει να δεθεί ο ασθενής. Οι περικοπές έκαναν ακόμα πιο δύσκολη την κατάσταση. Από το 2010 δεν έχει γίνει καμία πρόσληψη. Οι βάρδιες βγαίνουν με το ζόρι. Φαντάσου αν είναι ένας νοσηλευτής και έχει 10 ανήσυχους ασθενείς, αν θα κάτσει να μιλήσει μαζί τους ή απλά θα κλειδώσει τις πόρτες. Ο προϋπολογισμός έχει πέσει από τα 22 δις στα 13. Οι περικοπές έγιναν ακόμα και στα φάρμακα. Μας πιέζουν να χρησιμοποιούμε φθηνα φάρμακα. Οι ξενώνες και τα οικοτροφεία έχουν γεμίσει και υπάρχει κίνδυνος να βρεθεί κόσμος στο δρόμο μετά το εξιτήριο, αν δεν υπάρχει οικογενειακό περιβάλλον να τον υποδεχτεί. Πολύ σοβαρό πρόβλημα είναι οι ανασφάλιστοι. Πολλές φορές παρατείνεται η νοσηλεία ενός ανθρώπου, χωρίς να είναι απαραίτητο, μόνο και μόνο για να έχει τα φάρμακα του. Εμείς ζητάγαμε μια ζωή να κλείσουν τα ψυχιατρεία ως κατασταλτικοί μηχανισμοί. Τώρα θέλουν να τα κλείσουν, χωρίς καμία πρόνοια, να πετάξουν τους ανθρώπους στο δρόμο. Για να ξεπεράσουμε το άσυλο, πρέπει να φτιάξουμε εναλλακτικές υπηρεσίες στην κοινότητα. Να πετύχουμε την αποστιγματοποίηση που εξαρτάται από το πόσο ανοιχτή μπορεί να είναι μια κοινωνία στο διαφορετικό», υποστηρίζει ο Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου, διευθυντής στο 9ο ψυχιατρικό τμήμα στο Δαφνί και επικεφαλής στο ΚΨΥ Αγίων Αναργύρων.

Δεν ξέρω αν στις μέρες μας της γενικευμένης επισφάλειας και ανατροπής των προγραμματισμών, η ίδια η κοινωνία είναι πιο έτοιμη από την ψυχιατρική επιστήμη να αποδεχτεί ότι το πέρασμα στην πλευρά του «μη κανονικού» δεν είναι τελικά τόσο δύσκολο, ούτε αφορά κάποιους άλλους. Θα έπρεπε, όμως σίγουρα, και η Πολιτεία να αποδείξει ότι αυτό το πέρασμα έχει και την αντίθετη φορά: Την επιστροφή στην κοινωνία.

Κρατώ για το τέλος την ιστορία του Δημήτρη, 42 ετών. Πριν από το 2002 εργαζόταν στη δική του επιχείρηση, ζούσε με τη γυναίκα του, γυμναζόταν, διασκέδαζε. Σήμερα τα χέρια του είναι χαραγμένα από τις απόπειρες αυτοκτονίας. Από το 2002 έκανε πέντε χειρουργεία ανοιχτής καρδίας εξαιτίας ενός σπάνιου συνδρόμου που είχε (σύνδρομο Marfan). Τα χειρουργεία τα άντεξε. Αυτό που τον ζόρισε ήταν η απομόνωση και ο ρατσισμός που βίωσε «Ανοίγεις τα μάτια σου μια μέρα και αλλάζει η ζωή σου. Ξαφνικά καθηλώνεσαι με τον εαυτό σου και τις σκέψεις σου. Έφυγε η γυναίκα μου, οι φίλοι μου. Εγώ δεν έχω αλλάξει ως Δημήτρης, το κορμί μου έχει αλλάξει. Πήγα να κάνω έρωτα μια φορά με μια κοπέλα, μόλις έβγαλα τη μπλούζα μου και είδε την τομή, ντύθηκε κι έφυγε. Στην παραλία το ίδιο, έβγαλα τη μπλούζα μου και με κοιτούσαν όλοι. Μου έκαναν παρατήρηση ότι τρόμαξα ένα παιδάκι. Ήθελα να πάω όσο πιο βαθιά γίνεται και να πνιγώ. Έκανα απόπειρες αυτοκτονίας, νοσηλεύτηκα και τώρα έρχομαι εδώ. Τουλάχιστον εδώ δεν έχει ρατσισμό». Τον ρωτάω αν τον πειράζει να φωτογραφηθεί χωρίς να φαίνεται το πρόσωπο του. «Τραβήξτε και το πρόσωπο – λέει – δε με πειράζει. Γιατί να κρυφτώ; Εγώ έχω ανάγκη να αγαπήσω και να προσφέρω». Και τραβήξαμε ένα βλέμμα που δείχνει ότι η ομορφιά των ανθρώπων είναι κάτι πολύ παραπάνω από τα κριτήρια αισθητικής ή τους δείκτες παραγωγικότητας. Είναι να πέφτεις και να σηκώνεσαι.

May 202014
 

10335906_672226749480278_1379658314_n

Τριήμερο αλληλεγγύης, δημιουργίας & βιωσιμότητας
Δημιουργούμε τώρα την κοινωνία που θέλουμε!

Το Εναλλακτικό Φεστιβάλ Αλληλέγγυας & Συνεργατικής Οικονομίας σας καλεί στο πρώτο Τριήμερο Αλληλεγγύης, Δημιουργίας και Βιωσιμότητας που θα πραγματοποιηθεί στο Αυτοδιαχειριζόμενο Κάμπινγκ Βούλας από 30 Μαϊου έως 1 Ιουνίου 2014.

Θεωρούμε ότι η επονομαζόμενη “κρίση” είναι κυρίως κρίση συνείδησης και αντιπροτείνουμε Έναν Άλλο Κόσμο που εδω και τώρα μπορούμε να δημιουργήσουμε. Ένα κόσμο που μας επιτρέπει να γνωριστούμε καλύτερα και να αναπτύξουμε σκέψεις και πρακτικές μετάβασης προς μια κοινωνία βασισμένη στη συμμετοχή, την αυτοδιαχείριση, την αλληλεγγύη και το σεβασμό στη φύση και τον άνθρωπο. Ένα κόσμο που εξελίσσεται συνεχώς και δυναμικά προς τη δημιουργία ενός νέου συστήματος αξιών πέρα και έξω από τις υφιστάμενες αντιλήψεις του αυτάρεσκου ατομικισμού, του υπέρμετρου καταναλωτισμού και της θυσίας των πάντων στο βωμό του κέρδους. Δε θέλουμε πια αυτό τον κόσμο και δημιουργούμε σήμερα τους όρους για την υπέρβασή του. Στα πλαίσια αυτής της νέας παγκόσμιας συλλογιστικής εντάσσεται και το τριήμερο αυτό, κατα τη διάρκεια του οποίου επιβεβαιώνουμε, με πρακτικά εργαστήρια, ότι μπορούμε σήμερα να συνεργαστούμε για να δημιουργήσουμε τους όρους του “Νέου” και να ξεπεράσουμε το “Παλιό”.

Η επιλογή του Αυτοδιαχειριζόμενου Κάμπινγκ Βούλας ως χώρου φιλοξενίας του τριημέρου αυτού, αντανακλά την πεποίθησή μας πως τόσο η διαχείριση, η φροντίδα και η λήψη αποφάσεων για το παρόν και το μέλλον των δημόσιων χώρων, όσο και η ίδια η χρήση τους, αποτελούν καθαρά πολιτικές πράξεις που αφορούν τις ίδιες τις ενδιαφερόμενες κοινωνίες και όχι κάποιους που αποφασίζουν για τους πολίτες χωρίς τους πολίτες. Στηρίζουμε και ενισχύουμε τη συνεχή και πολύτιμη προσπάθεια των εθελοντών του Αυτοδιαχειριζόμενου Κάμπινγκ Βούλας ενάντια σε κάθε σχέδιο ιδιωτικοποίησης της παραλίας, ώστε ο χώρος αυτός να παραμείνει ελεύθερος, λειτουργικός, προσβάσιμος σε όλους, καθαρός, ασφαλής, κέντρο δράσης, δημιουργίας και ελεύθερης έκφρασης.

Θα συναντηθούμε λοιπόν λίγα χιλιόμετρα έξω από τη μεγαλούπολη, για να συμμετάσχουμε σε εργαστήρια και σεμινάρια Αυτοδιαχείρισης & Βιωσιμότητας, Κοινωνικής Οργάνωσης, Αυτοβελτίωσης: εργαστήρια αυτοδιαχείρισης της τροφής, της υγείας, της ενέργειας, της έκφρασης και του σώματος, καλλιτεχνικά βιωματικά εργαστήρια, πρακτικές φυσικής δόμησης και οικοτεχνίας, σεμινάρια μη-βίαιης επικοινωνίας και συμμετοχικής λήψης αποφάσεων θα πραγματοποιηθούν από φίλους και συνδιοργανωτές του Εναλλακτικού Φεστιβάλ Αλληλέγγυας & Συνεργατικής Οικονομίας, σε ένα χαλαρό περιβάλλον δίπλα στη θάλασσα, που θα συνδυάζει γνώση και ψυχαγωγία. Παιδιά κάθε ηλικίας μπορούν να συμμετάσχουν σε αυτοσχέδια δημιουργικά παιχνίδια και εργαστήρια.

Το τριήμερο θα απολαύσουμε νοστιμιές από τη Νομαδική Κουζίνα και από διάφορες ομάδες εθελοντών, δηλαδή από όλους εμάς. Προκειμένου να μειώσουμε το περιβαλλοντικό μας αποτύπωμα φέρνουμε τα δικά μας πιάτα και ποτήρια. Οποιος έχει μουσικά όργανα, μπορεί να τα φέρει μαζί του για να αυτοσχεδιάσουμε μουσικά!

Ελάτε να αντισταθούμε δημιουργικά!

Οργανωτική Ομάδα Εναλλακτικού Φεστιβάλ Αλληλέγγυας & Συνεργατικής Οικονομίας

Συμμετέχουσες Ομάδες: Art Bank, Αγροναύτες, Aυτάρκεια Network, Αυτοδιαχειριζόμενο Καμπινγκ Βούλας, Βότσαλο-Δίκτυο Αλληλέγγυας Οικονομίας Κορυδαλού, Ηλιόσποροι, Νομαδική Κουζίνα, Ορίζοντας Γεγονότων, Ομάδα Μετάβασης Ακαδημίας Πλάτωνος, Οικολογικά Χωριά, Άτυπος Συνεταιρισμός Ριζάρι, Συνεργατικό Καφενείο Ακαδημίας Πλάτωνος, Οικοκοινότητα Σπιθάρι-Waking Life project, Συν Άλλοις, Τράπεζα Χρόνου Αθήνας-Πλατείας Συντάγματος

Ένα κλικ εδώ για το πρόγραμμα του 3μέρου…

May 172014
 

arsis kolaz

Μια μέρα στο Διαπολιτισμικό Γυμνάσιο Αθηνών…
Αλεξάνδρα Βασιλείου και Κατερίνα Πούτου

Η ‘ΑΡΣΙΣ Κοινωνική Οργάνωση Υποστήριξης Νέων’ στις 15/05/2014 πήγε σχολείο, μετά από πρόσκληση της Υπεύθυνης Αγωγής Υγείας Α’ Αθήνας, κας Μαίρης Χιόνη. Στο Διαπολιτισμικό Γυμνάσιο Αθηνών, μια από τις τελευταίες μέρες της σχολικής χρονιάς αφιερώθηκε στη σωματική τιμωρία, καθώς η πραγματικότητα αυτή στη ζωή των εφήβων μαθητών φαίνεται να μεγαλώνει.

«Όλα όσα ξέρω για τον κόσμο», θεατρική παραγωγή 14 μαθητών και μαθητριών με τον συντονισμό και την εμψύχωση των καθηγητριών του σχολείου Δέσποινα Ασιατίδου και Νάνσυ Σελέντη έγινε η πυξίδα και ο άξονας μας για την πεντάωρη συνεργασία με τους/τις 120 και πλέον μαθητές/τριες και τους/τις 20 καθηγητές/τριες. Η παράσταση αυτή γεννήθηκε στο Διαπολιτισμικό σχολείο Αθηνών και παρουσιάστηκε τον Απρίλιο 2014 στο Φεστιβάλ Εφηβικού Θεάτρου στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, και είχε πολλές γνώσεις, θέσεις, εμπειρίες, απαντήσεις και συνδέσεις τόσο για την σωματική τιμωρία, όσο και για σημαντικά άλλα θέματα της ζωής των εφήβων και του κόσμου που ζουν.

… τι δεν ξέρεις κακομοίρη που δεν το γνωρίζεις ήδη;

… μην τους ακούν, ότι και αν λένε, όσο και αν κλαίνε, ξέρουν πως φταίνε

… και όταν το μυστικό μαθαίνεις αλλού θες να κοιτάς

…ήταν μερικές από τις μελοποιημένες φράσεις της παράστασης όπως και οι λέξεις : φόβος συμπάθεια, πανικός, πόνος, όνειρα, σεβασμός, απόρριψη, ντροπή, λύπη, μυστικά , σχέσεις που μας οδήγησαν να σεβαστούμε την γνώση και την εμπειρία τους στο θέμα και να πούμε με θέση και στάση ΜΠΡΑΒΟ, γιατί ξεχνάμε συχνά να το πούμε στους/στις εφήβους/ες και πολλές φορές ξεχνάμε να δείξουμε στον διπλανό μας το κόπο μας, τη χαρά μας και την ικανοποίηση μας. Τα καλά μας πολλές φορές τα αποκλείουμε, τα περιθωριοποιούμε, τα απαξιώνουμε! Με το καλύτερο τρόπο, τα ξεχνάμε γρήγορα…

Η παράσταση αυτή, που δεν είχε δει η μαθητική κοινότητα του Διαπολιτισμικού γυμνασίου, ούτε μεγάλο μέρος της κοινότητας των διδασκόντων, έγινε το κέντρο της συζήτησης χωρίς εισηγήσεις, χωρίς πολλά λόγια, αλλά με αναπνοές, κινήσεις, ήχους, έκφραση, αναπαράσταση, συγκίνηση, επαφή… φιλοξενήθηκε στο αμφιθέατρο του σχολείου, στο χώρο του προαυλίου και στο γήπεδο. Το φως της μέρας εξαιρετικό, το αεράκι όμως παγωμένο, έτσι το αμφιθέατρο έγινε το στέκι και για προστασία από το κρύο αλλά και γιατί πολλοί μαζί δημιουργούν θερμή ατμόσφαιρα, που όλοι την έχουμε ανάγκη.

Τελευταίες μέρες του σχολείου, τα παιδιά έτοιμα για εξετάσεις και κλεισίματα. Μιλήσαμε για συναισθήματα και μυστικά, για μυστικά που κρατάμε καλά μέσα μας. Παραδεχτήκαμε την ύπαρξη τους. Αναρωτηθήκαμε για το τι τα κάνουμε; Δημιουργήσαμε στο χώρο τις σαπουνόφουσκες της προστασίας του προσωπικού χώρου, των δικαιωμάτων, ενώθηκαν οι προσωπικές σαμπουνόφουσκες για να φτιάξουν την πλούσια σαπουνάδα της κοινότητας που μπορεί να ξεπλύνει την μοναξιά, το πόνο και τη λύπη βοηθώντας να λάμψει το χαμόγελο, η δύναμη της ομάδας, η αλληλεγγύη.

Αναζητήσαμε θεσμικές γέφυρες. Ο εισαγγελέας ανηλίκων κος Ζαγοραίος, μίλησε σε μαθητές και μαθήτριες, σε καθηγητές και καθηγήτριες για το ρόλο του και τη στήριξη που μπορεί να παρέχει η Εισαγγελία Ανηλίκων. Για το ρόλο που δεν έχει σχέση με αυτόν του μπαμπούλα του παραμυθιού, αλλά του εγγυητή και συμπαραστάτη των συμφερόντων των ανηλίκων, χωρίς διακρίσεις καταγωγής, θρησκείας, πολιτισμικών και θρησκευτικών διαφορών. Η συνεργάτης του Κύκλου Δικαιωμάτων του Παιδιού, του Συνηγόρου του Πολίτη, κα Νίκη Μπαφέ μίλησε για το ρόλο του Συνηγόρου, αλλά και για τις δυνατότητες να ζητήσει κάθε ανήλικος/η βοήθεια και συνεργασία. Με το υλικό που έδωσε σε κάθε μαθητή και μαθήτρια αλλά και στο σχολείο – σε πολλές άλλες γλώσσες μαζί με τα ελληνικά – άνοιξε ένα παράθυρο στην στιγμή που η ανάγκη και το αίτημα για επικοινωνία μπορεί να υπάρξει ως επιτακτικό.

Από την στιγμή της πρωινής προσευχής μέχρι την λήξη του ημερήσιου προγράμματος, από την καλημέρα μέχρι τον αποχαιρετισμό για την επιστροφή την επόμενη Τρίτη, καθώς το σχολείο θα λειτουργήσει ως εκλογικό κεντρο, έγιναν πολλά. Και το κλείσιμο με τους καθηγητές και τις καθηγήτριες επιβεβαίωνε την ανάγκη της συνεργασίας, της δικτύωσης, της κοινής δράσης για ασφαλείς και υποστηρικτικές κοινότητες όπως είναι τα σχολεία και για υποστηρικτικές κοινωνίες για τους ανήλικους πολίτες.

Ήταν μια πλούσια μέρα στο σχολείο, από αυτές που λες: Τι ωραία! Από αυτές που σου ανοίγουν την όρεξη να θες να πάς σχολείο…

Η ομάδα στελεχών και συνεργατών της ΑΡΣΙΣ που συμμετείχε στη δράση:

Αντώνης Αντωνίου (ψυχολόγος), Λένα Ασλανίδου (κοινωνική λειτουργός, εκπαιδεύτρια ενηλίκων), Αλεξάνδρα Βασιλείου (εκπαιδεύτρια ενηλίκων), Λίλη Βασιλείου (κοινωνική λειτουργός, εκπαιδεύτρια ενηλίκων), Ευτυχία Γεωργιάδη (ψυχολόγος), Αργυρώ Δημοπούλου (κοινωνιολόγος), Ξένια Κουτεντάκη (εκπαιδεύτρια ενηλίκων), Κωνσταντίνος Μαρκίδης (κοινωνιολόγος της εκπαίδευσης), Κατερίνα Πούτου (κοινωνική λειτουργός), Δήμητρα Σουλελέ (δικηγόρος).

May 152014
 

ean_nl-petition_web

Θα συμμετάσχουμε στο 1ο Επιστημονικό Συνέδριο του Ευρωπαϊκού Δικτύου κατά του Σχολικού Εκφοβισμού (European Αnti-bullying Νetwork- EAN) με μια εισήγηση κι ένα βιωματικό εργαστήρι:

Σχολικός Εκφοβισμός: η σχολική κοινότητα αναζητά δεξιότητες ηγεσίας – Αλεξάνδρα Βασιλείου, Ph.D.

Πρόληψη για τον εκφοβισμό: χτίζοντας κοινότητα μέσα στο σχολείο – Λένα Ασλανίδου, M.P.W., Αλεξάνδρα Βασιλείου, Ph.D., Λίλη Βασιλείου, Ph.D. – βιωματικό εργαστήρι

Το συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα, 11-12 Ιουνίου 2014. Το έργο του Ευρωπαϊκού Δικτύου κατά του Σχολικού Εκφοβισμού (EAN) περιλαμβάνει την υλοποίηση των ακόλουθων στόχων:

  • Την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Δικτύου κατά του Σχολικού Εκφοβισμού.
  • Τη χάραξη μιας κοινής Ευρωπαϊκής στρατηγικής αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού.
  • Την υλοποίηση καμπάνιας ευαισθητοποίησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπέρ της θεσμοθέτησης της Ευρωπαϊκής Ημέρας κατά του Σχολικού Εκφοβισμού.
  • Τη χαρτογράφηση και προώθηση των καλών πρακτικών αντιμετώπισης του φαινομένου

Στο συνέδριο του Δικτύου, θα συμμετάσχουν Έλληνες και Ευρωπαίοι επιστήμονες που προάγουν την γνώση στο πεδίο με εισηγήσεις, ανακοινώσεις αλλά και βιωματικά εργαστήρια. Πρόεδρος της επιστημονικής επιτροπής είναι η Καθηγήτρια κ. Βασιλική Αρτινοπούλου, ενώ επίτιμος πρόεδρος είναι ο διεθνούς φήμης Καθηγητής Dan Olweus.

Οι θεματικές προσεγγίσεις του συνεδρίου είναι:

  • Σχολικός Εκφοβισμός: Ερευνητικές προσεγγίσεις
  • Ειδικοί δείκτες θυματοποίησης και σχολικού εκφοβισμού (ενδεικτικά αναφέρονται σεξουαλικός προσανατολισμός, εθνότητα, κατάσταση υγείας)
  • Εκφοβισμός στις εφηβικές ή συντροφικές σχέσεις
  • Καλές πρακτικές διαχείρισης του φαινομένου του σχολικού εκφοβισμού
  • Ειδικές μορφές εκφοβισμού: ηλεκτρονικός εκφοβισμός, εκφοβισμός στον αθλητικό χώρο
  • Εκφοβισμός ή/και παραβατικότητα: Νομική προσέγγιση

Για την συμμετοχή στο Συνέδριο απαιτείται η συμπλήρωση της ηλεκτρονικής φόρμας συμμετοχής.  Το συνέδριο είναι δωρεάν και θα δοθεί βεβαίωση συμμετοχής.

Ένα κλικ εδώ για να δείτε το πρόγραμμα του συνεδρίου…

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνήσετε με τους υπεύθυνους διοργάνωσης του συνεδρίου:

Στέφανος Αλεβίζος, +30 2107609550 – E-mail: stefanosalevizos@hamogelo.gr
Ιωάννα Αυλωνίτη, +30 2107609550 – E-mail: internationaldept@hamogelo.gr

 

May 142014
 

born-child-homophobia

Το φαινόμενο του ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού δεν είναι καινούργιο στην Ελλάδα. Η αυξημένη ευαισθητοποίηση γύρω από το θέμα έχει φέρει μεγαλύτερη αναγνώριση, καταγραφή, άρα και ανάγκη για αντιμετώπιση. Η ημιμάθεια γύρω από αυτά τα θέματα μπορεί να γίνει επικίνδυνη, παραμένει όμως ζωντανή η ανάγκη να στηρίξουμε τις απόπειρες εμβάθυνσης του διαλόγου ανάμεσα σε όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές. Η κοινότητα χρειάζεται στήριξη για να κάνει αυτές τις ‘δύσκολες’ κουβέντες.

Όσο αφορά το θέμα του περιστατικού με την τρανς μαθήτρια σε σχολείο της Αθήνας, στο οποίο αναφέρεται στο άρθρο της η Δήμητρα Κογκίδου, ο ρόλος του Γραφείου Αγωγή Υγείας, ειδικότερα της υπεύθυνης του γραφείου Μαίρης Χιόνη και η συνεργασία μας, καθώς και η συνεργασία με τους επιστημονικούς συνεργάτες του Συνηγόρου του Πολίτη (Κύκλος Ισότητας των Φύλων και Κύκλος Δικαιωμάτων του Παιδιού) είναι από τα αισιόδοξα πράγματα των καιρών,

Όπως σημειώνει και η Δήμητρα Κογκίδου σε σχόλιο της μετά την ανάρτηση του άρθρου:

Να σημειώσω ότι στην υπόθεση της τρανς μαθήτριας πολύ θετικό ρόλο έπαιξε και το Γραφείο Αγωγής Υγείας στην Αθήνα. Η παρέμβασή του επικεντρώνεται:

α) στις θετικές δράσεις που σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν από το Γραφείο Αγωγής Υγείας της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Α΄ Αθήνας για μαθητές/τριες και εκπαιδευτικούς, το προηγούμενο σχολικό έτος , στο σχολικό συγκρότημα φοίτησης της μαθήτριας (όχι μόνο στο νυχτερινό Γυμνάσιο που φοιτούσε αλλά και στο συστεγαζόμενο Λύκειο) , μετά από υπόδειξη του Συνηγόρου του Πολίτη (Κύκλος Ισότητας των Φύλων), σε συνεργασία με την ομάδα Ομοφοβία στην Εκπαίδευση και ειδικό

β) στην εξαιρετική συνεργασία και τον σεβασμό μεταξύ των εμπλεκόμενων

γ) στο ότι ακολουθήθηκε όλη η δεοντολογία που αφορά σε παρεμβάσεις από φορείς εκτός σχολικής κοινότητας με άδεια από το ΥΠΑΙΘ και είναι η πρώτη φορά, από όσο γνωρίζω, που εκπονήθηκε τέτοιου περιεχομένου παρέμβαση σε εθνικό επίπεδο σε ελληνικό σχολείο.

δ) στο ότι υπήρξε βελτίωση του σχολικού κλίματος παρά τις αντίξοες συνθήκες που είχαν μακροχρόνια διαμορφωθεί με αποτέλεσμα η μαθήτρια να ολοκληρώσει τη φοίτησή της στο νυχτερινό γυμνάσιο μετά από πολλά χρόνια

ε) στο ότι κατά το τρέχον σχολικό έτος το θέμα της φοίτησης της μαθήτριας στο Λύκειο είναι ανοικτό και σε πρώτη φάση έχει γίνει, πάλι μετά από όλη τη δεοντολογία, παρέμβαση στους/στις εκπαιδευτικούς σε συνεργασία με τον Συνήγορο του Πολίτη (Κύκλος Δικαιωμάτων του Παιδιού) και ειδικό.

Ομοφοβικός και τρανσφοβικός εκφοβισμός στην εκπαίδευση
Της Δήμητρας Κογκίδου

Το φαινόμενο του ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού δεν συνιστά καινοτομία των ημερών. Το ότι σχετικά πρόσφατα άρχισε να συζητιέται στην Ελλάδα οφείλεται στο γεγονός ότι σήμερα υπάρχει αυξημένη ευαισθητοποίηση απέναντι σε ορισμένες μορφές εκφοβισμού που παλαιότερα είτε δεν καταγράφονταν τόσο έντονα στο δημόσιο λόγο, είτε δεν αναγνωρίζονταν ως τέτοιες.

Δυστυχώς τα περισσότερα περιστατικά ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού στην εκπαίδευση συχνά δεν γίνονται αντιληπτά ως τέτοια –πλην ακραίων περιπτώσεων που δημιουργούν έντονα φαινόμενα διάρρηξης των σχολικών κανόνων –και έτσι δεν δίνεται η δυνατότητα για σχεδιασμό συστηματικής δράσης τόσο στο επίπεδο της πρόληψης, όσο και της αντιμετώπισης. Σ’ αυτό συντελεί και η σχετική δυσκολία ορισμένων εκπαιδευτικών να αναγνωρίσουν και να ορίσουν ποιες συγκεκριμένες συμπεριφορές συγκροτούν ομοφοβικό εκφοβισμό καθώς ο σεξισμός έχει διαποτίσει την πρακτική των καθημερινών έμφυλων σχέσεών μας.

Ακόμα, όμως, και στις περιπτώσεις που τα περιστατικά ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού γίνονται αντιληπτά, το σχολείο ως θεσμός –με εξαίρεση ορισμένους εκπαιδευτικούς- φαίνεται να μην ενδιαφέρεται και τόσο πολύ για το ζήτημα και δε φαίνεται ικανό –ή/και πρόθυμο- να καταπολεμήσει το φαινόμενο με την υιοθέτηση μιας αντι-ετερο-σεξιστικής πολιτικής. Με τη λογική αυτή, δίνει το μήνυμα σε μαθητές και σε μαθήτριες ότι αυτού του είδους η συμπεριφορά είναι λίγο-πολύ αποδεκτή. Γενικά φαινόμενο του ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού είναι ένα παραμελημένο ζήτημα στην εκπαιδευτική ατζέντα που μέχρι τώρα καλύπτεται από σιωπή και αμηχανία.

Ένα παράδειγμα τρανσφοβικού εκφοβισμού

Μια από τις λίγες περιπτώσεις τρανσφοβικού εκφοβισμού που έγιναν ορατές λόγω της σοβαρότητάς της ήταν της Α., μιας τρανς μαθήτριας σε ένα νυχτερινό σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Αθήνα. Παρά τις καταγγελίες του Σωματείου Υποστήριξης Διεμφυλικών μαζί με την ομάδα «Ομοφοβία στην Εκπαίδευση», την προσφυγή στο Συνήγορο του Πολίτη που στο πόρισμά του είχε δώσει θετικές κατευθυντήριες οδηγίες για τη διευθέτηση του θέματος και τη διαμεσολάβησή του στο σχολείο, η μαθήτρια συνέχισε να δέχεται σοβαρότατες παρενοχλήσεις λόγω της ταυτότητας φύλου της και εκφοβισμό από το Διευθυντή του Λυκείου.

Παράλληλα, η μοναδική καθηγήτρια που υπoστήριξε την τρανς μαθήτρια στις ακραίες τρανσφοβικές διακρίσεις που υπέστη, πέρασε από ΕΔΕ και τέθηκε σε αργία (υπήρξε καταγγελία της Β΄ΕΛΜΕ Αθήνας για τη δίωξη της καθηγήτριας). Να σημειώσουμε σχετικά με το χειρισμό της υπόθεσης αυτής το θετικό ρόλο του Συνήγορου του Πολίτη, τόσο για τις προτάσεις του για το σεβασμό της ταυτότητας φύλου των τρανς ανθρώπων στο σχολικό περιβάλλον, όσο και για τις καλές πρακτικές που ακολούθησε κατά τη διαδικασία διαμεσολάβησης, σε αντίθεση με την αδιαφορία ή καλλίτερα την άρνηση της πολιτείας –μέσω του αρμόδιου υπουργείου -να ασχοληθεί με τις διακρίσεις που αντιμετωπίζουν γενικότερα οι lgbtq μαθητές και μαθήτριες.

Το σχολείο οφείλει να διασφαλίζει ότι κανένα παιδί δεν θα υποστεί διάκριση ή/και παρενόχληση και εκφοβισμό εξαιτίας του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου του.

Όταν αναφερόμαστε στον ομοφοβικό και τρανσφοβικό εκφοβισμό στην εκπαίδευση δεν θα πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε ως ένα φαινόμενο που συμβαίνει ανεξάρτητα και ερήμην της πραγματικότητας του κόσμου των ενηλίκων που προσλαμβάνουν τα παιδιά και οι έφηβοι. Ας μη ξεχνάμε ότι αυτά που συμβαίνουν στο πλαίσιο της εκπαίδευσης, επηρεάζονται από τους κυρίαρχους Λόγους περί ετεροσεξουαλικότητας και ομοφοβίας που βρίσκονται στη δημόσια σφαίρα της μαζικής κουλτούρας, της πολιτικής και της πολιτείας. Ούτε, επίσης, να τον αντιμετωπίζουμε ως ένα φαινόμενο που είναι ανεξάρτητο από το είδος της εκπαίδευσης που παρέχουμε στα παιδιά. Για παράδειγμα, σπανίζουν οι βιωματικές μέθοδοι και η συστηματική διαμόρφωση ενός κλίματος στην τάξη που θα συμβάλλει στην ανάπτυξη μιας αίσθησης συλλογικότητας έτσι ώστε τα παιδιά να νοιώσουν ότι ανήκουν σε μια ομάδα και να παρεμποδισθούν ή να ακυρωθούν οποιεσδήποτε διαδικασίες περιθωριοποίησης, στιγματισμού και εκφοβισμού.

Πάντως, ανεξάρτητα από το αν οι παράγοντες που παράγουν ή επηρεάζουν το φαινόμενο του ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού βρίσκονται μέσα ή έξω από την εκπαίδευση, το σχολείο οφείλει να διασφαλίζει ότι κανένα παιδί δεν θα υποστεί διάκριση ή/και παρενόχληση και εκφοβισμό εξαιτίας του σεξουαλικού προσανατολισμού ή της ταυτότητας φύλου του. Εμπειρίες παρενόχλησης ή/και διακρίσεων, εμπειρίες ή φόβος για ομοφοβικό ή τρανσφοβικό εκφοβισμό, μπορεί να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στους LGBTQ νέους και νέες, τόσο σε προσωπικό επίπεδο, όσο και στο εκπαιδευτικό τους μέλλον και στις επαγγελματικές επιλογές. Οι εμπειρίες αυτές δεν προέρχονται μόνον από τους συμμαθητές /τριες αλλά και από τα άλλα μέλη του σχολείου –εκπαιδευτικούς και γονείς. Η απώλεια της αυτοπεποίθησης, η απομόνωση, ζητήματα τακτικής φοίτησης, η έλλειψη κινήτρων ή /και συγκέντρωσης είναι μερικές από τις επιπτώσεις που μπορεί να οδηγήσουν σε μειωμένη εκπαιδευτική επιτυχία ή σε εγκατάλειψη του σχολείου.

Μπορούμε να κάνουμε πολλά στην εκπαίδευση, τόσο στο επίπεδο της πρόληψης, όσο και της αντιμετώπισης, αρκεί να υπάρχουν μακρόχρονες και σωστά σχεδιασμένες παρεμβάσεις που να στηρίζονται στην κατάλληλη παιδαγωγική τεχνογνωσία. Το επισημαίνω αυτό γιατί είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τα αίτια που οδηγούν κάποια παιδιά στη χρήση βίας που προέρχεται από την ομοφοβία.

Το σχολείο ως πολιτισμικό πλαίσιο κατασκευής έμφυλων και σεξουαλικών ταυτοτήτων

Καθώς το φύλο και η σεξουαλικότητα δεν είναι δεδομένα και αυτονόητα, το σχολείο ως θεσμός αποτελεί ένα από τα κυρίαρχα πολιτισμικά πλαίσια μέσα στο οποίο δομούνται οι έμφυλες και σεξουαλικές ταυτότητες των μαθητών/μαθητριών. Αυτό γίνεται με πολλούς τρόπους –μέσω των αναλυτικών προγραμμάτων, της οργάνωσης και διοίκησης, του παιδαγωγικού υλικού, του κρυφού αναλυτικού προγράμματος κ.ά. Δυνητικά θα μπορούσε να είναι ένα πλαίσιο όπου διαμορφώνονται και διακινούνται πολλαπλές μορφές θηλυκότητας και ανδρισμού –αλλά δεν είναι έτσι –καθώς έχει καταγραφεί ότι ένας μεγάλος αριθμός εκπαιδευτικών πρακτικών, από εκείνες που θεωρούνται ‘αυτονόητες’ μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα, ενισχύουν τα έμφυλα στερεότυπα. Το σχολείο, παρά τη συνήθη ρητορική για ελεύθερη και ολόπλευρη ανάπτυξη της υποκειμενικότητας των μαθητών/τριών, περιορίζει μαθητές και μαθήτριες σε ένα ασφυκτικό πλαίσιο, με Λόγους σεξιστικούς και ομοφοβικούς, γεγονός που έχει σοβαρές επιπτώσεις σε πολλά επίπεδα. Στην πράξη, εφαρμόζεται διαφορετική πολιτική όταν κινδυνεύουν να παραβιαστούν οι κανόνες της ετεροσεξιστικής μας κοινωνίας.

Η εκπαίδευση αποτελεί, επίσης, χώρο μέσα στον οποίο ασκούνται πρακτικές σεξουαλικότητας, αν και συχνά δεν αναγνωρίζονται ως τέτοιες. Υπάρχουν χαρακτηριστικές αναφορές σε διάφορες έρευνες για το πως η ιδεολογία της ετεροσεξουαλικότητας εμπλέκεται καθημερινά σε ποικίλες σχολικές πρακτικές. Για παράδειγμα, όταν προτρέπουμε ένα μικρό αγόρι να μην κλαίει γιατί «οι άνδρες δεν κλαίνε» ή να γίνει «αληθινός» άνδρας, η προτροπή αυτή εντάσσεται μέσα σε ένα ετεροσεξουαλικό αυτονόητο που το σχολείο επικυρώνει και παρουσιάζει ως αδιαμφισβήτητο κοινωνικό και ηθικό κανόνα. Η ετεροσεξουαλικότητα είναι παρούσα παντού, εκλαμβάνεται ως δεδομένη και «φυσική» και αυτό της δίνει εξουσία.

Συγκρότηση του ανδρισμού: Ετεροσεξουαλικότητα, ομοφοβία και μισογυνισμός

Αυτός ο Λόγος περί ετεροσεξουαλικότητας μέσα στον οποίο τα αγόρια συγκροτούν τους ανδρισμούς τους είναι άμεσα συνδεδεμένος με Λόγους περί ομοφοβίας και μισογυνισμού. Η συγκρότηση της ταυτότητας –σεξουαλικής και έμφυλης- των παιδιών γίνεται μέσω της διαφοράς και του αποκλεισμού. Ειδικά τα αγόρια συγκροτούν τον ανδρισμό τους μέσα από ένα σύστημα στιγματισμού, το οποίο περιπολεί και αστυνομεύει κάθε τι το «μη-ανδρικό» και διαπαιδαγωγεί στον ανδρισμό με την απειλή της ομοφοβίας Έτσι, ο ηγεμονικός ανδρισμός –πάντα ετεροσεξουαλικός -βασίζει τη συγκρότησή του στον αποκλεισμό του «Άλλου» που σε αυτή την περίπτωση είναι η ομοφυλοφιλία η οποία καταλήγει να θεωρείται συνώνυμο μιας θηλυκής ταυτότητας. Οι ετεροσεξουαλικές, λοιπόν, μορφές ανδρισμού θεωρούνται ως οι μόνες «κανονικές» και υγιείς, ενώ οι υπόλοιπες αυτόματα θεωρούνται «αποκλίνουσες».

Αν μια συμπεριφορά θεωρηθεί ότι αποκλίνει από την ετεροσεξουαλικότητα, τότε ενεργοποιείται αρνητική προδιάθεση, συχνά προκαλείται φόβος ή/και αηδία, συναισθήματα που μπορεί να οδηγήσουν στη βία, με συνέπεια υποκείμενα με διαφορετική ταυτότητα φύλου, ή σεξουαλικό προσανατολισμό ή και με ‘θηλυπρεπή’ συμπεριφορά σύμφωνα με τα στερεότυπα για τους έμφυλους ρόλους, να υφίστανται παρενόχληση ή και διάφορες μορφές βίας. Για παράδειγμα, η σωματική οικειότητα μεταξύ των αγοριών, όπως φιλιά και εναγκαλισμοί σε μια συνάντηση, είναι κάτι που αποφεύγεται εξαιτίας της ομοφοβίας και του φόβου θηλυπρέπειας.

Επίσης, άμεση είναι η διασύνδεση ομοφοβίας και μισογυνισμού. Είναι μειωτικό για ένα αγόρι να το αποκαλέσουν ‘κορίτσι’. Από τις χειρότερες βρισιές είναι αργότερα να αποκαλέσεις έναν άνδρα «γυναικούλα» ή κάτι παρεμφερές. Αντίθετα αποτελεί θετικό το να αποκαλέσεις μια γυναίκα «αντράκι» ή ‘’παληκάρι’’ γιατί οι ανδρικές αξίες είναι ιεραρχικά ανώτερες. Ο ηγεμονικός ανδρισμός συνδέεται με την ομοφοβία καθώς τα περισσότερα από τα χαρακτηριστικά τα οποία αποδίδονται στους άνδρες ομοφυλόφιλους αναφέρονται στις γυναίκες. Η ομοφοβία, λοιπόν, αποτελεί μέσο παγίωσης της σεξουαλικότητας και του φύλου, μέσω της συκοφάντησης της θηλυκότητας και του συσχετισμού της με την ομοφυλοφιλία. Για να χαρακτηρισθεί ομοφυλοφοβικά ένα αγόρι σε «αδερφή» ή gay αρκεί να υπερβαίνει συγκεκριμένες αξιώσεις με βάση τα έμφυλα στερεότυπα σε θέματα γλώσσας, ένδυσης, συμπεριφοράς. Π.χ, ένας ήσυχος μαθητής ή ένας μαθητής που κλαίει, ή δεν του αρέσει να παλεύει ή να παίζει ποδόσφαιρο, ή κάνει παρέα και με κορίτσια μπορεί να στιγματιστεί.

Ο ηγεμονικός ανδρισμός επιβάλει ταυτότητες στους «Άλλους» και τους φέρνει σε εξαιρετικά δυσχερή θέση στοχοποιώντας τους

Η ετεροσεξουαλικότητα, ο μισογυνισμός και η ομοφοβία δρουν στο πλαίσιο του σχολείου αφήνοντάς ελάχιστα περιθώρια αντίδρασης στους περισσότερους μαθητές, μαθήτριες και στους εκπαιδευτικούς. Ένα πολύ συχνό παράδειγμα είναι ο ομοφοβικός λεκτικός εκφοβισμός μεταξύ μαθητών «Αν το κάνεις, θα σε γ… !». Ένας μαθητής επιχειρεί να εκφοβίσει έναν άλλο στιγματίζοντάς τον, μέσω της υποταγής του σε παθητικό/θηλυπρεπή άνδρα, δηλαδή με τη μετατροπή του σε μη-άνδρα. Ο ηγεμονικός ανδρισμός –που είναι οπωσδήποτε ετεροσεξουαλικός –έχει την εξουσία και επιβάλει ταυτότητες στους Άλλους. Ο ανδρισμός δεν αποτελεί ένα αυτονόητο, αντίθετα πρέπει συνεχώς να διεκδικείται, να κατακτάται και να αποδεικνύεται -για παράδειγμα και μέσα από την ετεροσεξιστική παρενόχληση και τον ομοφοβικό και τρανσφοβικό εκφοβισμό.

Αυτό έχει ιδιαίτερες επιπτώσεις στη σχολική ζωή των μαθητών και μαθητριών που δεν επιθυμούν την απόκτηση των κυρίαρχων ανδρικών ή γυναικείων ταυτοτήτων ή έχουν διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό ή ταυτότητα φύλου. Όσα αγόρια δεν έχουν μια έμφυλη «ταυτότητα» υπερ-ανδρισμού στιγματίζονται και μέσα από ομοφοβικά σχόλια γίνεται προσπάθεια συμμόρφωσης στα πρότυπα του ανδρισμού και της ετεροσεξουαλικότητας. θα πρέπει να τονιστεί εδώ ότι δεν ταυτίζονται όλα τα αγόρια με αυτές τις ηγεμονικές εκφάνσεις ανδρισμού και συνεπώς δε θα πρέπει να θεωρηθούν ως μια ομοιογενή ομάδα.

Οι ετεροσεξουαλικές προσδοκίες φέρνουν μαθητές και μαθήτριες με διαφορετικούς σεξουαλικούς προσανατολισμούς σε εξαιρετικά δυσχερή θέση. Αγόρια και κορίτσια που φαίνονται ή είναι αβέβαια για την ταυτότητα φύλου τους γίνονται στόχος ομοφοβικών επιθέσεων. Καθώς ο ανδρισμός έχει μεγαλύτερη αξία στην κοινωνία, τα αγόρια που φαίνεται να παραβαίνουν τις κανονικότητες για το φύλο τους και να υπονομεύουν το κεντρικό αξίωμα του ανδρισμού, δηλαδή την ετεροσεξουαλικότητα, στιγματίζονται περισσότερο.

Μια αντι–ετερο-σεξιστική πολιτική θα συμβάλει στη μείωση της ομοφοβίας και της τρανσφοβίας στο χώρο της εκπαίδευσης αλλά και γενικότερα στην κοινωνία

Η βία, γενικά, στο χώρο του σχολείου φαίνεται ότι συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τους όρους συγκρότησης της ανδρικής ταυτότητας. Είναι σημαντικό, λοιπόν, ο παράγοντας φύλο να παίξει κεντρικό ρόλο, τόσο στη γενικότερη ενταξιακή πολιτική στην εκπαίδευση, όσο και στο σχεδιασμό στρατηγικών για την καταπολέμησης του εκφοβισμού στο πλαίσιο των οποίων πρέπει ρητά να περιλαμβάνεται ο σεξουαλικός προσανατολισμός, η ταυτότητα φύλου και η έκφραση φύλου. Τα παραπάνω πρέπει να είναι τμήμα της εκπαίδευσης /μετεκπαίδευσης των εκπαιδευτικών ώστε να μπορούν να συζητούν και να χειρίζονται τα θέματα αυτά. Παράλληλα θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι με το θέμα φορείς θα έχουν την κατάλληλη τεχνογνωσία, τους πόρους και τις αρμοδιότητες ώστε να διασφαλιστεί η παροχή της κατάλληλης υποστήριξης και προστασίας στα παιδιά σε όλη τη διαδικασία. Στο επίπεδο αυτό είναι χρήσιμο να λάβουμε υπόψη καλές πρακτικές άλλων χωρών που έχουν αξιολογηθεί θετικά στην καταπολέμηση του ομοφοβικού και τρανσφοβικού εκφοβισμού.

Κρίνεται απαραίτητο να γίνει συστηματική και πολυεπίπεδη προσπάθεια για τη δημιουργία ενός κλίματος μη ανεκτικού στην ετεροσεξιστική παρενόχληση και στον ομοφοβικό και τρανσφοβικό εκφοβισμό στην εκπαίδευση. Εκτιμώ ότι υπάρχουν πολλά εμπόδια και περιορισμοί. Οι δυσκολίες αυτής της πολιτικής δεν πηγάζουν μόνον από αυτά που συμβαίνουν στο πλαίσιο της εκπαίδευσης, αλλά επηρεάζονται και από τους κυρίαρχους/ηγεμονικούς Λόγους. Παρά ταύτα, το σχολείο μπορεί να αποτελέσει ένα προνομιακό πεδίο παρέμβασης προς την κατεύθυνση της έμφυλης συμμετρίας και της άρσης του ετεροσεξισμού –σε συνεργασία και με άλλους θεσμούς – προς όφελος των ίδιων των υποκειμένων και γενικότερα της κοινωνίας – αρκεί να υπάρχει πολιτική βούληση για μια αντι–ετερο-σεξιστική εκπαίδευση, γιατί τεχνογνωσία υπάρχει. Η εφαρμογή της θα συμβάλει στη μείωση της ομοφοβίας και της τρανσφοβίας –στο χώρο της εκπαίδευσης αλλά και γενικότερα στην κοινωνία. Επισημαίνεται ότι απαραίτητο στοιχείο στη πορεία αυτή και ζήτημα άμεσης προτεραιότητας είναι η προώθηση μιας νέας αντίληψης για τον ανδρισμό – θέμα που συνδέεται άμεσα με τον ομοφοβικό και τρανσφοβικό εκφοβισμό και την ετεροσεξιστική παρενόχληση..

* Δήμητρα Κογκίδου, καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης στο ΑΠΘ

Πηγή: tvxs.gr

May 082014
 

me-we

Με μεγάλη χαρά ανακοινώνουμε ότι η Ελλάδα θα φιλοξενήσει το επόμενο σεμινάριο Worldwork, τον Απρίλιο 2017! Ανυπομονούμε να φιλοξενήσουμε τη διεθνή κοινότητα του processwork καθώς και ανθρώπους από όλον τον κόσμο, για να δουλέψουμε μαζί και να εξερευνήσουμε παγκόσμια θέματα που αφορούν όλες και όλους μας.

Λένα Ασλανίδου
Αλεξάνδρα Βασιλείου
Λίλη Βασιλείου
Γρηγόρης Βέλλιος
Σοφία Ηλία
Βασιλική Κατριβάνου
Νάνσυ Παπαθανασίου

 

May 072014
 

space

Το HDEV (High Definition Earth Viewing experiment) του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού ξεκίνησε την 30η Απριλίου. Το πείραμα περιλαμβάνει μια σειρά από κάμερες που εστιάζουν στη γη! Ρίξε μια ματιά. Αν δεις γκρι μπάρες στην οθόνη… είναι νύχτα.

 


Live streaming video by Ustream

May 062014
 

boris arny and amy compassion(photo by Boris Sopko)

State of the World and Worldwork: Interview with Amy and Arny Mindell
by Bill Say

What is Worldwork?

Thanks for interviewing us Bill, we are sitting in the airport right now coming back from worldwork and we appreciated your teamwork there and the teamwork of our whole staff. Worldwork? To be brief, it is a way of working on world issues that is both inner, relationship oriented, organizational and large group work. As most know, democracy which is based upon citizen power, that is “demo-kratie” in Greek, is clearly a step further in consciousness beyond dictatorship.

But even though democracy is a step, it does not always work well in the sense of reducing violent conflict. Why?, because it teaches about sharing power but does not teach about relationship, which goes beyond power. The next step beyond power is developing more sustainable contact with others and the ability to work with one another.

Thus, worldwork is based upon what Arny called “deep democracy”, which stresses awareness, and not only power. Awareness of interaction means more fluid relationships, awareness of voice and body signals, awareness of shared momentary and historical roles etc. The most outward and dramatic aspects of worldwork appear in large group work, as we just experienced in Warsaw…amazing…to see 500 people from 43 countries working together .

What’s on your minds today with regard to Worldwork and the current world situation?

We are most aware of the need to focus on solutions and social system change. But sustainable relationships are equally or perhaps more important. To achieve such relationships, some of us need to learn how to facilitate and be elders who know and participate in with the various sides, and various roles inside of themselves and outside in group processes. Such elders can turn conflict into fluid and creative relationships where people understand and work together.

In many ways, the state of the world is known through the news we receive by newspaper, Internet, TV and radio. Is there anything about the state of the world that may not be so obvious through these more common place means of communication, especially when looking at it from a Worldwork point of view?

The news is full of polarities as defined by our present consensus reality which depends upon the culture, people and country. Thus, the outer opponents may be one country against another, or one people against another.

What is not so obvious, is that there are always a few people who are able to feel into all sides. And what also is not so obvious is that present day conflicts are based to some extent upon unworked out, undiscussed historical issues which people prefer to forget instead of processing. This is understandable, everyone wants to avoid pain, but we need more than this avoidance. We think of the relationship between Russia, Poland, Ukraine, Germany, Italy, Hungary, Estonia, ……. Etc. Just now in Warsaw, the figures of the 2nd world war and the Communist era needed to be experienced and processed first before any understanding could occur between people.

Reading about the state of the world can be very alarming. Can you say anything that contrasts the state of the world with the process of the world? And is the process of the world as alarming in your view?

The state of the world is a “state”, that means a frozen picture which is supposed to be based upon whatever a group considers the good or bad “guys” so to speak. However, when we begin to process things inside or in organizations or groups, suddenly people realize, they often are not just frozen, but quietly feel a bit like the other side. When someone realizes this, she or he can sometimes switch roles, and become more fluid, and help create a more aware community. When this happens, this fluidity allows for solutions, and relationships beyond any one solution.

Your work suggests that entities have thematic roots, or myths, that are present in the very beginning of things, roots that often endure in meaningful ways. Do you have any thoughts as to the most basic theme of the world and of Worldwork?

There are many mythic roots to a given culture and people. One of the main world myths shows a God who tells the first people not to do certain things in “heaven”. When this happens, this “God” gets angry, and sends the first woman and man to earth where death will occur. This story is important, because like that “God”, we need to take a stand, and like that “god” say “no” to things we feel are wrong. But at the same time, limiting the life span of the “bad guys” is no resolution.

We need a new myth for sustainable resolutions in which we not only disagree and get angry with others, but also learn to process the relationships and learn to get along with people.

In my understanding and experience with Worldwork, it seems that Worldwork has an unusual way of entering experientially into an issue in order to understand, unfold it and build community. Can you comment on this?

Unusual? Yes, this term depends of course upon the group, culture+ situation. Some groups will work on finding the roles inside. Others are more at ease, playing out roles and switching roles in large groups.

We need a world, perhaps starting with kindergarten where conflicts can be openly and safely discussed and processed inside and in the middle of the group. In a way, we need new kindergartens, and this will enable new worlds to arise.

For our very different viewers who may experience varying degrees of inclusion or exclusion, power or the lack of it, and yet are seeking better ways of living and working together, can you offer any general suggestions?

Yes, follow your own self, your own dreams. If possible, speak about conflicts with others, and demonstrate how you yourself can create conflict by being rank-unconscious. Each of us has some rank and power, stand for it, and then be aware that it can irritate and inflame “power struggles“ with others. In other words, take a stand, then understand the other, and be them.

It seems that many people and groups would like to change, impact or otherwise work with the world and yet may feel unsure of how to maximize their effect. Can you offer any ideas or encouragement to those struggling with how to best make a difference in this world?

Yes, enjoy any comfort you can find, then go into groups and cultures you don’t know much about, or where you feel uncomfortable, in order to learn about different communication styles and ways of being. Create more community among all peoples, do it your own way, but do it.

I know you’ve learned many things from working with groups all over the world, are there any particular lessons that come to your minds today?

Everyone, even the bad guys are part of our family. Also, there are basic process structures that all groups experience regardless of their culture. All groups gossip, have ghost roles, double signals. And in almost every group there are elders who come out of “nowhere”…who are often not the designated facilitators. These people hold their arms open and are there for everyone and can sit in the fire.

Many groups, organizations and communities struggle with conflicts. Do you have any suggestions?

Fight, protect yourself, then think, how are we the other.

How is Worldwork evolving and does its evolution mirror a greater global tendency?

There is more interest than ever around the world in worldwork—and many leaders are interested but are shy about saying this publicly. But change will happen for us if we start changing in kindergarten, having kids practice worldwork on the playground.

Amy, in a talk you and Arny gave in Yachats last year on Worldwork, you spoke of being hopeful about what you see happening in your work with different groups around the world. Could you comment on this hopefulness?

Yes, when a group uses awareness and appreciates where people are at and use various tools, amazing things happen. People can be conflictual, but with some awareness, groups can be amazing. We have seen this happen in connections with organizations, interest groups, Churches, UN groups, and people around the world.

Michal Shimoni asked a question of advice for those living in conflict zones.

Yes, care for yourself first, then begin to carefully and conservatively play out the opponent and fluid interactions, demonstrating in role play how to do that with your friends and groups. The key is to sometimes be the opponents arguing against yourself.

Matt Stella asked a question about applying Worldwork in an area where the populace is pretty homogenous.

Wonderful. Build up their pride, then slowly introduce the roles of other groups that may not be present. How? Show this while shopping, at the airport, and on the city streets.

May 062014
 

153292-metanastes

Υπάρχουν πράγματα που χρειάζεται να αλλάξουν σε θεσμικό επίπεδο όπως περιγράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος πολύ καθαρά στο άρθρο του.

Υπάρχει κι ένας ουσιαστικός διάλογος σε αναμονή…

Υπάρχουν τουλάχιστον δύο πλευρές που εμπλέκονται σε αυτό το θέμα, οι άνθρωποι που αγωνίζονται να επιβιώσουν, που παλεύουν για τη ζωή τους και οι άνθρωποι που υψώνουν τοίχος, κυριολεκτικά και μεταφορικά, στην ουσία τρομοκρατημένοι από το ασταμάτητο, τεράστιο κύμα ανθρώπων που έρχονται, ανήσυχοι για την δική τους επιβίωση σε ένα κόσμο που αντιλαμβάνονται ως κόσμο με περιορισμένες πηγές τροφοδότησης.

Και οι δύο αυτές φωνές χρειάζεται να ακουστούν. Όσοι μπορούμε, χρειάζεται να κάνουμε χώρο για αυτήν την συνδιαλλαγή και να φέρουμε επίγνωση όχι μόνο του περιεχομένου αλλά και των βαθύτερων συναισθημάτων και των σωματικών εμπειριών των ανθρώπων καθώς συναλλάσσονται.

Αυτές οι φωνές κι αυτή η συνδιαλλαγή χρειάζεται να γίνει μεταξύ μας ως κάτοικοι αυτού του πλανήτη, αλλά και μέσα μας, η καθεμιά και καθένας, με στήριξη όλων των πλευρών μας, και αναζήτηση μιας αίσθησης πρεσβύτερου που μπορεί να αγκαλιάσει κατά κάποιο τρόπο όλους, ως παιδιά της και παιδιά του…

Πηγή: tvxs.gr

«Άι πνίξου…»

του Δημήτρη Χριστόπουλου

Γράφω αμήχανος. Ακόμη δεν ξέρουμε πόσoι είναι οι μετανάστες-θύματα του νέου ναυαγίου. Και, εξίσου ανησυχητικό, η ελληνική κοινή γνώμη αρχίζει να εθίζεται στην κοινοτοπία του θανάτου. Όπως μαθαίνει για τα παιδιά που πεθαίνουν από την πείνα στην Αφρική, τους νεκρούς από τις εκρήξεις στο Πακιστάν και το Ιράκ, τους νεκρούς παντού εκεί όπου ο απρόσμενος θάνατος είναι κομμάτι της καθημερινότητας. Εκεί που το δυστύχημα παύει να είναι είδηση.

Η Ελλάδα πάει να μπει για τα καλά πλέον στον χάρτη των κρατών όπου ο θάνατος δεν εκπλήσσει. Ξεθωριάζει σαν είδηση. Δεν θυμώνει. Δεν ανησυχεί. Δεν στενοχωρεί. Δεν κινητοποιεί. Ο θάνατος των μεταναστών, αυτός ο θάνατος, γίνεται ρουτίνα. Δεν χρειάζονται καν δολοφονίες, όπως είχε ζητήσει ο κ. Θανάσης Πλεύρης… Η «φύση» κάνει από μόνη της τη δουλειά της, όταν οι ελληνικές αρχές με κάθε μέσο και κάθε κόστος επαναπροωθούν και σπρώχνουν τους ανθρώπους πίσω, με απόλυτη επίγνωση της επικινδυνότητας αυτής της πρακτικής. Αυτό, νομικά, ονομάζεται ενδεχόμενος δόλος: «Η πρόθεση του δράστη όταν αυτός προβλέπει το ενδεχόμενο αποτέλεσμα της πράξης του, δεν το επιδιώκει αλλά το αποδέχεται ή ελπίζει απλώς ότι δε θα συμβεί»…

Δεν ξέρω ακόμη, και ούτε είμαι βέβαιος αν τελικά θα μάθουμε τι έγινε ακριβώς στο Αιγαίο στην τελευταία τραγική ιστορία της Σάμου. Έχω φτάσει στο σημείο όμως να πιστεύω ότι δεν έχει πλέον και τόση σημασία. Διότι όσο η συζήτηση περιορίζεται στις υποκειμενικές ποινικές ευθύνες στελεχών του Ελληνικού Λιμενικού, τόσο χάνουμε το κρίσιμο. Το δάσος. Και το δάσος εδώ είναι ότι συνειδητά η ελληνική πολιτεία, υπό την ανοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει πάρει τις αποφάσεις της σε σχέση με τους ανθρώπους αυτούς.

Εκθέτοντας τους ανθρώπους που έρχονται στον κίνδυνο πνιγμού, τους θέτουμε ενώπιον του διλήμματος αν αξίζει να το δοκιμάσουν. Αυτό μας το λένε πλέον με παρρησία αρμόδια χείλη. Είτε πρόκειται για το χάλι των κέντρων κράτησης είτε για την εξευτελιστική μεταχείριση από τις αστυνομικές αρχές είτε, τέλος, ακόμη πιο τρομακτικά και πειστικά, για τον κίνδυνο να περάσεις το Αιγαίο με ένα παιδί αγκαλιά σε ένα σαπιοκάραβο στα μποφόρια, το μήνυμα είναι το ίδιο: «Μην το τολμήσεις. Δεν θα σου φταίμε εμείς, αν ζήσεις σε νέα κόλαση ή αν, απλώς, πνιγείς».

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ήθελε να φτιάξει στην Ελλάδα ένα «σταθμό πρώτων βοηθειών» για τους μετανάστες. Για τον λόγο αυτό τη χρηματοδοτεί. Σκοπός του σταθμού αυτού είναι να μην μπορούν οι άνθρωποι να περάσουν στο κυριλέ «ευρωπαϊκό νοσοκομείο» του Βορρά. Η Ελλάδα, με τη σειρά της, δεν θέλει να γίνει σταθμός πρώτων βοηθειών, και για τον λόγο αυτό έχει μετατραπεί σε νεκροτομείο μεταναστών. Τόσο κυνικά. Σταδιακά, οι υπόλοιποι ευρωπαίοι εταίροι πείθονται, με τα πολλά, ότι τελικώς εδώ δεν χωρατεύουμε. Και αρχίζουν και υιοθετούν την ελληνική λογική του «όσο χειρότερα για τους μετανάστες, τόσο καλύτερα για εμάς». Διότι, σε τελευταία ανάλυση, και η Ε.Ε. που θέλει να εμφανίζει «πάνω απ’ όλα τον άνθρωπο» –τρομάρα της– μια χαρά βολεύεται με αυτή τη λογική. Αυτήν, εξάλλου, είχε υιοθετήσει σε διμερή συμφωνία ο Καντάφι με τον Μπερλουσκόνι πριν κάμποσα χρόνια: «Κρατήστε τους με κάθε κόστος μακριά από μας»…

Θα εκδοθούν φυσικά ανακοινωθέντα για τον χαμό τόσων ανθρώπων στη Σάμο… Και την ερχόμενη φορά θα εκδοθούν… Και ξανά και ξανά. Όσο όμως συνηθίζουμε το «πνιγείτε!» για τους μετανάστες τόσο γινόμαστε το φόντο αυτής της θλιβερής εικόνας. Απλώς, αυτό που δεν έχουμε καταλάβει ακόμη είναι ότι όσο εξοικειωνόμαστε με το κυριολεκτικό «πνίξου» στους ανθρώπους αυτούς, τόσο θα ανεχόμαστε και το μεταφορικό «άι πνίξου» σε μας. Το «άει πνίξου» ενός κράτους χωρίς καμία κοινωνική ευθύνη:

Θέλεις να μορφωθείς; Ευχαρίστως, αν τα καταφέρεις εσύ.
Θέλεις να γιατρευτείς; Ευχαρίστως, αν το αντέχει η τσέπη σου.
Θέλεις δουλειά ; Ευχαρίστως, ψάξε βρες.
Θέλεις να φύγεις; Πήγαινε όπου θέλεις.

Κοινώς: Άι πνίξου!

Όταν το «άι πνίξου» γίνεται κυριολεκτικός κανόνας για τη ζωή των μεταναστών και αποκαλυπτική μεταφορά για τις ζωές των λοιπών εξ ημών, τότε κάτι δεν πάει καθόλου καλά. Δεν είναι απλώς ένα σχήμα λόγου. Είναι σχήμα ζωής.

Αυτήν θέλουμε;